روش علامه طباطبایی در تفسیر«البیان فی الموافقة بین الحدیث و القرآن» در مقایسۀ اجمالی با تفسیر «المیزان»

Abstract

عموم محقّقان، علامه طباطبایی را بیشتر با کتاب <em>المیزان فی تفسیر القرآن</em> می­شناسند؛ امّا آنچۀ دربارۀ ایشان کمتر بیان شده، آن است که این مفسّر بزرگِ قرن، قبل از نگارش این تفسیر، کتاب <em>تفسیر البیان فی الموافقة بین الحدیث و القرآن</em> را به رشته تحریر در آورده است. سؤالی که در اینجا مطرح است آن است که علّت این تألیف دوبارۀ تفسیر چیست؟ در این مقاله با روش توصیفی – تحلیلی به روش شناسی تفسیر<em> البیان</em> و مقایسۀ اجمالی آن با تفسیر <em>المیزان</em> و نیز ویژگی­هایی که این تفسیر را از تفسیر <em>المیزان</em> متمایز ساخته است، می­پردازیم. به نظر نگارندگان، از آنجا که تألیف کتاب از سوی علامه طباطبایی بنا بر موقعیت شناسی و درک نیاز­های روز بود؛ زمانی که وی هجمۀ شدید دشمنان برای نشان دادن مخالفت قرآن و احادیث را مشاهده کرد، برای پاسخگویی به این یاوه‌گویی­ها تفسیر<em> البیان</em> را تألیف کرد. همین مفسّر، زمانی که خرده‌گیری مخالفان شیعه نسبت به فقدان یک تفسیر فاخر اجتهادی و جامع در میان شیعه را مشاهده کرد، به تألیف تفسیر <em>المیزان</em> همّت گماشت. همچنین وی در عین اینکه به مسائل عقلی در این تفسیر توجه ویژه داشت، از پرداختن به روایات نیز غافل نبود و معتقد بود اساس روش او در این تفسیر، همان روشی است که ائمۀ^(ع) در روایات ما را به آن رهنمون شده­اند. لذا می­توان گفت که تفاوت دغدغۀ اصلی علامه در زمان تألیف این دو اثر فاخر، موجب تفاوت­های شکلی و ساختاری میان آن‌ها شده است.