تاثیر ابعاد آمادگی دیجیتال بر عملکرد نوآوری دیجیتال با تعدیلگری نقش شایستگی دیجیتال کارکنان

Abstract

هدف: امروزه کسب و کارها برای حفظ و افزایش مزیت رقابتی خود نیازمند بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و دیجیتال‌سازی در فرآیندهای مختلف هستند. افزایش عملکرد نوآورانه دیجیتال، به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت سازمان‌ها، نه تنها بهره‌وری و کارایی را افزایش می‌دهد بلکه به توانایی آن‌ها در واکنش به تغییرات محیطی نیز کمک می‌کند. این امر به‌ویژه در شرایطی که تغییرات تکنولوژیکی و تحولات بازار به سرعت رخ می‌دهد، ضرورت می‌یابد. همچنین، هم‌راستا شدن با تحولات دیجیتالی و داشتن آمادگی لازم برای مواجهه با این تغییرات، از جمله دغدغه‌های مهم مدیران کسب و کارهاست. برای دستیابی به نوآوری دیجیتال موفق، لازم است که کسب و کارها نه تنها بر فناوری‌ها و زیرساخت‌های دیجیتالی تمرکز کنند، بلکه عواملی چون مهارت‌ها و شایستگی‌های دیجیتال نیروی انسانی را نیز در نظر بگیرند. به این دلیل که نیروی انسانی ماهر و دارای توانمندی‌های دیجیتال، می‌تواند به شکلی مؤثر از فناوری‌های نوین بهره‌برداری کرده و نوآوری‌های دیجیتال را در بستر سازمانی به اجرا درآورد. در این راستا، تحقیق حاضر به دنبال بررسی تأثیر آمادگی دیجیتال کسب و کارها بر عملکرد نوآوری دیجیتال است. همچنین، این پژوهش نقش تعدیل‌گر شایستگی دیجیتال کارکنان را در این رابطه مورد توجه قرار می‌دهد؛ به عبارت دیگر، ما بر این باوریم که آمادگی دیجیتال به تنهایی نمی‌تواند عملکرد نوآوری دیجیتال را بهبود بخشد و مهارت‌ها و شایستگی‌های نیروی انسانی به عنوان یک متغیر تعدیل‌گر، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در موفقیت این فرآیند داشته باشد. روش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف، کاربردی است و به دنبال ارائه راهکارهایی برای بهبود عملکرد نوآوری دیجیتال در سازمان‌ها، به‌ویژه در حوزه شرکت‌های بیمه‌ای می‌باشد. در این راستا، این مطالعه بر اساس ماهیت پژوهش به عنوان یک پژوهش کمی تعریف می‌شود. پژوهش‌های کمی معمولاً به منظور اندازه‌گیری روابط بین متغیرها و تحلیل داده‌های عددی انجام می‌شوند، که در این مطالعه نیز به منظور سنجش رابطه بین آمادگی دیجیتال و عملکرد نوآوری دیجیتال از همین روش استفاده شده است. این تحقیق برحسب نحوه گردآوری داده‌ها، از نوع پژوهش‌های توصیفی-همبستگی است. در پژوهش‌های همبستگی، هدف اصلی بررسی روابط بین متغیرها و تعیین شدت و جهت آن‌هاست. در این مطالعه، به بررسی رابطه بین آمادگی دیجیتال و عملکرد نوآوری دیجیتال پرداخته شده و نقش تعدیل‌گر شایستگی دیجیتال کارکنان نیز مورد توجه قرار گرفته است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه کارکنان شرکت بیمه تجارت نو می‌باشد. این شرکت تحت مالکیت بانک تجارت، پست بانک ایران و چند سهامدار دیگر است و از جمله شرکت‌های بیمه‌ای مطرح در ایران به شمار می‌آید. تعداد کل کارکنان این شرکت 497 نفر است که به‌عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شده‌اند. برای انتخاب نمونه آماری، از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده استفاده شده و تعداد 100 نفر از میان کارکنان به عنوان نمونه انتخاب گردیدند. این روش نمونه‌گیری به منظور ایجاد امکان تعمیم‌پذیری نتایج و کاهش سوگیری‌ها به کار گرفته شده است. ابزار گردآوری داده‌ها در این پژوهش، پرسشنامه آنلاین بوده که به منظور سهولت در دسترسی و افزایش سرعت جمع‌آوری اطلاعات بین کارکنان توزیع شده است. پرسشنامه مذکور شامل سوالاتی جهت سنجش آمادگی دیجیتال، شایستگی دیجیتال کارکنان و عملکرد نوآوری دیجیتال بوده است. پس از جمع‌آوری داده‌ها، تحلیل داده‌ها با استفاده از دو نرم‌افزار قدرتمند آماری، یعنی Smart PLS 4 و SPSS انجام گرفت. نرم‌افزار Smart PLS برای مدل‌سازی معادلات ساختاری به کار رفت، که به پژوهشگران امکان بررسی روابط پیچیده بین متغیرهای پنهان و مشاهده شده را می‌دهد. از نرم‌افزار SPSS نیز برای انجام تحلیل‌های توصیفی و تحلیل همبستگی بهره گرفته شد. یافته‌ها: نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده‌ها نشان‌دهنده تایید فرضیه‌های اصلی و فرعی پژوهش است. ابتدا، فرضیه اصلی تحقیق که به بررسی تأثیر ابعاد آمادگی دیجیتال بر عملکرد نوآوری دیجیتال با نقش تعدیل‌گر شایستگی دیجیتال کارکنان می‌پرداخت، به صورت معناداری تایید شد. این یافته حاکی از آن است که آمادگی دیجیتال سازمان‌ها به تنهایی نمی‌تواند به بهبود عملکرد نوآوری دیجیتال منجر شود، بلکه مهارت‌ها و شایستگی‌های دیجیتال کارکنان نقش تعدیل‌گر کلیدی در این رابطه ایفا می‌کنند؛ به عبارت دیگر، سازمان‌هایی که کارکنانی با مهارت‌های دیجیتال بالا دارند، از آمادگی دیجیتال خود به شکل مؤثرتری بهره می‌برند و عملکرد نوآورانه بهتری دارند. علاوه بر تایید فرضیه اصلی، نتایج تحلیل‌های آماری حاکی از تایید فرضیه‌های فرعی تحقیق نیز می‌باشد. این فرضیه‌ها به بررسی تأثیر متغیرهای مختلف آمادگی دیجیتال بر عملکرد نوآوری دیجیتال پرداخته‌اند. یافته‌ها نشان داد که همه ابعاد آمادگی دیجیتال از جمله: 1. ساختار سازمانی: به عنوان چارچوبی که تصمیم‌گیری و توزیع منابع را در سازمان تسهیل می‌کند، تأثیر معناداری بر عملکرد نوآوری دیجیتال دارد. ساختارهای منعطف‌تر و پویا، زمینه را برای نوآوری بیشتر فراهم می‌کنند. 2. فرهنگ سازمانی: فرهنگ سازمانی که پذیرای تغییر و نوآوری است، تأثیر چشمگیری بر موفقیت نوآوری‌های دیجیتال در سازمان دارد. فرهنگ سازمانی نوآورانه به پذیرش سریع‌تر فناوری‌های جدید و ایجاد محیطی برای خلاقیت کارکنان کمک می‌کند. 3. نیروی انسانی: مهارت‌ها و توانمندی‌های کارکنان نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت نوآوری‌های دیجیتال ایفا می‌کنند. نیروی انسانی متخصص و دارای شایستگی‌های دیجیتال، قادر به اجرای موفقیت‌آمیز ابتکارات نوآورانه است. 4. استراتژی دیجیتال: استراتژی‌های دیجیتال سازمان که به‌طور واضح و دقیق تعریف شده باشند، به هدایت و پیشبرد نوآوری‌های دیجیتال کمک می‌کنند و تأثیر قابل توجهی بر عملکرد نوآوری دیجیتال دارند. 5. فناوری‌های دیجیتال: دسترسی به فناوری‌های نوین دیجیتال و استفاده از آن‌ها، یکی از عوامل مهم در افزایش عملکرد نوآوری دیجیتال است. سازمان‌هایی که فناوری‌های پیشرفته‌تری در اختیار دارند، قادر به ارائه محصولات و خدمات نوآورانه‌تر خواهند بود. 6. بازار: شرایط و فرصت‌های بازار نیز نقش مهمی در تعیین جهت و شدت نوآوری‌های دیجیتال دارند. بازارهای رقابتی و تقاضا برای نوآوری‌های دیجیتال، سازمان‌ها را به سمت بهبود عملکرد نوآوری سوق می‌دهند. تمامی این متغیرها به‌طور معناداری بر عملکرد نوآوری دیجیتال تأثیرگذار بوده و یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند که آمادگی دیجیتال جامع و همه‌جانبه، همراه با شایستگی‌های دیجیتال کارکنان، می‌تواند به بهبود قابل‌توجه عملکرد نوآوری در سازمان‌ها منجر شود. نتیجه: با افزایش آمادگی دیجیتال کارکنان، عملکرد نوآوری دیجیتال نیز بهبود می‌یابد و این ارتباط توسط شایستگی دیجیتال کارکنان تعدیل می‌شود. این نتایج می‌توانند به سازمان‌ها کمک کنند تا با توجه به توسعه شایستگی دیجیتال کارکنان، زیرساخت‌ها و محیطی را فراهم کنند که نوآوری دیجیتال در سازمان‌شان ترویج یابد. با افزایش شایستگی دیجیتال کارکنان، توانایی آنها در انعطاف‌پذیری و ایجاد راهکارهای نوآورانه در مواجهه با چالش‌ها نیز افزایش می‌یابد. این توانایی به عنوان یک تعهد به توسعه فردی و سازمانی مطرح می‌شود و افراد می‌توانند با بهره‌مندی از ابزارها و فناوری‌های دیجیتال، بهبودهای نوآورانه را در فرآیندها و محصولات سازمان ایجاد کنند. درنتیجه، سازمان‌ها می‌توانند با ترکیب مناسب ابعاد آمادگی دیجیتال و توسعه شایستگی دیجیتال، بهبود قابل‌ملاحظه‌ای در عملکرد نوآوری دیجیتال خود حاصل کنند. همچنین، توجه به ایجاد محیط کاری اشتیاق‌آور و تشویق به فعالیت‌های نوآورانه می‌تواند اثربخش باشد تا کارکنان به صورت خودبه‌خود به ارتقاء مهارت‌ها و توانمندی‌های دیجیتالی خود بپردازند. در کل، این نتایج نشان می‌دهند که ارتقاء دیجیتالی فردی و سازمانی باعث افزایش نوآوری دیجیتال می‌شود و تعهد به شایستگی دیجیتال، به عنوان یکی از عوامل کلیدی در این فرآیند، می‌تواند به بهبود عملکرد سازمانی کمک کند.