ردّ پای یکی از مشایخ تبریز در بوستانِ سعدی

Abstract

در هیچ یک از شرح‌­هایی که بر <em>بوستان </em>نوشته شده، به فردِ مورد نظرِ سعدی در بیتِ:<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> عزیزی در اقصای تبریز بود<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> که همواره بیدار و شب‌خیز بود<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> اشاره‌­ای نشده است. بنا بر قرائن موجود، نخستین بار مؤلّفِ <em>روضات الجنان و جنّات الجنان،</em> به نقل از استادش بدرالدین احمد لاله­‌ای فردِ مورد اشارۀ سعدی را، شیخ ابوبکر بن اسماعیل سلّه‌­باف تبریزی،عارف گمنام اواخرِ سدۀ ششم و اوایل سدۀ هفتم هجری و استاد شمس تبریزی معرفی کرده است. دربارۀ این شیخ ابوبکر سلّه‌­باف، جز یکی دو مورد اطلاعات پراکنده، دانسته‌­ای در دست نیست. منبع عمدۀ این اطلاعات اندک نیز، <em>مقالات شمس</em> و <em>مناقب العارفین </em>است. البته با وجود این‌که استاد فروزانفر، در حاشیۀ <em>زندگی‌نامۀ مولوی</em>، متذکّر اشارۀ فریدون سپهسالار به نام شیخ ابوبکر شده‌اند، در <em>رسالۀ</em> سپهسالار، نامی از شیخ ابوبکر به میان نیامده است.<br /> نگارندگان در این مقاله، ابتدا ردّ پای شیخ ابوبکر سلّه‌­باف را در متون آن عصر بررسی کرده‌اند و در ادامه، با تطبیق حالاتِ عرفانی شیخ ابوبکر با حکایت <em>بوستان</em>، و بررسی شواهدی دیگر، به این نتیجه رسیده‌­ا‌ند که «عزیز» موردِ اشارۀ سعدی، همین شیخ ابوبکر سلّه­‌باف است که ظاهراً شیخ در بازگشت از سفر مکّه به تبریز با او دیدار کرده است.