بررسی محتوایی کلیله‏ ودمنة منظوم قانعی طوسی برپایة مکتب سودگرایی اخلاقی

Abstract

قانعی طوسی در قرن هفتم هجری کلیله‏ودمنة بهرامشاهی با انشای نصرالله منشی را در 10548 بیت در بحر متقارب به نظم کشید. کلیله‏ودمنه اثری اخلاقی است که می‏توان آن را براساس نظریات اخلاقی بررسی کرد. یکی از این مکتب‌ها، سودگرایی اخلاقی است. دیدگاه سودگراییْ نظام اخلاقی هنجاری است که ملاک اخلاقی‏بودن فعل را اصالت لذت می‏داند. از دیدگاه این مکتب، ارزش‏ها تا جایى سزاوار حفظ و ارتقاء هستند که تفسیرشدنی و تأویل‏پذیر به منافع رفاهى فردی و لذت جمعی باشند؛ اما هموراه سود فرد بر جمع ترجیح دارد. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی می‏کوشد تا به این پرسش پاسخ دهد: کدام یک از اقسام سودگرایی اخلاقی در کلیله‏ودمنة منظوم قانعی طوسی بسامد بسیاری دارد؟ براساس دستاورد این پژوهش، با اینکه کلیله‏ودمنه اثری اخلاقی است، بیشترین سود اخلاقی مدّنظر در این متنِ ادبی، سود فردی است. باید سود فردی را بر منافع جمعی ترجیح داد؛ تا‏جایی‏که کلیله و دمنه به پادشاه امر می‏کنند، اگر زیردستی هم‏رتبة او شده است، باید آن را از میان بردارد.