ارکان بداهه در موسیقی سنتی ایران

Abstract

بداهه شکلی از عالی‌ترین، با‌اهمیت‌ترین و شاخص‌ترین وجوه اجرا در موسیقی ایران است که علی‌رغم اهمیت و تأثیرگذاری چشمگیرش، تحقیقات بسیار اندک و محدودی را به خود معطوف داشته است. پژوهش‌های پیشین غالباً به معرفی و یا روایت جنبه‌های تاریخی بداهه اختصاص دارد که در آن‌ها پرداختن به جنبه‌های معرفت‌شناختی بداهه و نهایتاً تشخیص مؤلفه‌های شکل‌دهندۀ بداهه، مغفول واقع شده است. این تحقیق به روش تحلیلی-توصیفی، بر مبنای تحلیل محتوای تحقیقات پیشین به گونه‌ای کیفی و با اتکا به تجارب شخصی صورت گرفته است، به گونه‌ای که ابتدا از طریق احصاء آرای صاحب‌نظران بداهه و تشخیص مستدل واژگان کلیدی متواتر در میان آن‌ها و البته بر اساس منابع عرفانی، فلسفی، قوم موسیقی‌شناسی و علمی، هشت شاخصه معرفی، تبیین و تدوین گردیده و سپس در راستای بسط و گسترش این مؤلفه‌ها در انطباق با موسیقی ایرانی، دو شاخصة دیگر «معرفت» و «مخیله» نیز اضافه شده است که نهایتاً مقالۀ حاضر منتج به استخراج و اثبات ارکان ده‌گانة شکل‌دهندۀ بداهه با عناوین ذیل شده است: نیت، مهارت، جلوت، بدعت، حالت، سنت، معرفت، حافظه، مخیله و در زمانی. جمع و حدوث یک‌جای این مؤلفه‌ها بداهه را برای بداهه‌پرداز میسور و جاری می‌سازد. آموزش، تعلیم و اشاعۀ بداهه، از طریق تقویت و تکیه بر مؤلفه‌های مذکور امکان‌پذیر خواهد بود.<br />