برخی ویژگی‌های علمی و تاریخی کتاب اختیارات مظفری نوشتۀ قطب‌الدین شیرازی (جامع‌ترین کتاب هیئت به زبان فارسی)

Abstract

<em>اختیارات مظفری</em> را می‌توان جامع‌ترین کتاب هیئت به زبان فارسی دانست. قطب‌الدین شیرازی این اثر را تنها چهار ماه پس از اتمام تألیف <em>نهایة الإدراک</em> در سال 680ق تألیف و به یکی از حاکمان قسطمونی (کاستامونی) تقدیم کرده است. با این<strong>‌</strong>که بخشی از این کتاب ترجمۀ <em>نهایة الإدراک</em> از زبان عربی به فارسی است، ولی از لحاظ تبویب و عرضۀ مطالب، به<strong>‌</strong>ویژه هیئت‌های غیربطلمیوسی، با آن متفاوت است. متن <em>اختیارات</em> در بسیاری از عبارات خاص تحت تأثیر ساختار زبان عربی است، ولی از جهات دیگر هویت فارسی خود را حفظ کرده است. بر اساس مقدمۀ کتاب، عبارت «اختیارات» در نام این کتاب برگرفته از اسامی کتب تنجیمی نیست، بلکه منظور اختیارها یا انتخاب‌های جدید نویسنده برای حل اشکالات هیئت‌های بطلمیوسی سیارات است. دربارۀ نوع رابطۀ قطب‌الدین شیرازی و نصیرالدین طوسی در <em>نهایه</em> و <em>اختیارات</em> شواهد جدیدی می‌توان یافت که درک دقیق‌تری در این باره به دست می‌دهد.