پژوهشی دربارۀ جعل در نسخ خطیِ ایران با تأکید ویژه بر نسخ مصوّر

Abstract

در دهه­‌های آغازین قرن بیستم که نقطۀ اوج خروج اشیاء عتیقه از ایران بود، جعل آثار هنری به پدیده­‌ای شایع تبدیل شد. یکی از رایج‌­ترین اشیاء مورد توجه جعاّلان، نسخ خطی مصوّر بودند چراکه قیمت­‌های بالاتری داشتند. البته جعل در نسخ خطی در دوره‌­های تاریخی هم سابقه داشته که ماهیت آن با دورۀ مدرن متفاوت است. مهم‌­ترین تفاوت جعل در دوران مدرن با سده­‌های پیشین در این است که جَعَّال در عصر مدرن به دنبال فریب مشتریان بوده و تلاش می­‌کرده است که اثری از هویت خود به‌جا نگذارد و کار خود را به‌گونه‌­ای انجام می­‌داده است که از نظر سبک‌شناسی متعلق به دورۀ تاریخی خاصی به نظر برسد. این نوشتار با دسته‌­بندی انواع جعل در نسخ خطی مصوّر به دو گروه «تولید نسخۀ کامل» و «دست‌کاری نسخ قدیمی» به پرسش‌­هایی مانند دلایل و چگونگی جعل در دوره­‌های تاریخی و عصر مدرن می‌­پردازد. سپس با تمرکز بر دست‌­کاری نسخ قدیمی، به شیوه­‌های افزودن نقاشی به کتب اشاره می‌­کند.