استانداردسازی مقیاس روان‌شناسی رانندگی با تأکید بر نظریۀ سؤال پاسخ: کاربرد مدل پاسخ مدرّج چندبُعدی

Abstract

زمینه و هدف: مقیاس روان‌شناسی رانندگی به‌منظور سنجش میزان اضطراب و رفتارهای پرخاشگرانه حین رانندگی با اتومبیل ساخته شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی این مقیاس به‌عنوان ابزاری به‌منظور اندازه‌گیری میزان اضطراب و رفتارهای پرخاشگرانۀ رانندگان انجام شد. روش: جامعۀ آماری این پژوهش عبارت بود از کلیۀ رانندگان تاکسی شهر تهران که 300 نفر به روش در دسترس به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل مقیاس روان‌شناسی رانندگی، چک‌لیست نشانه‌های اختلالات روانی (90SCL-) و میزان تخلفات رانندگی افراد گروه نمونه در سه ماه اخیر بود. برای بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی به تعیین روایی محتوایی، روایی ملاکی، روایی سازه و همچنین پایایی پرداخته شد. یافته‌ها: روایی محتوایی از طریق ضریب توافق توسط پنج متخصص برابر 62/0 به دست آمد و موردِتأیید قرار گرفت. در مورد روایی ملاکی، همبستگی نمرات خرده‌مقیاس‌ها با میزان تخلفات سه‌ماهۀ اخیر، 39/0 و 42/0 و با نمرات خرده‌مقیاس‌های 90SCL- 48/0 و 53/0 به دست آمد که در سطح 01/0 معنادار بودند. در تحلیل عاملی اکتشافی، سؤال‌ها روی دو عامل بار شدند و تحلیل عاملی تأییدی، این مدل دوعاملی را تأیید کرد. همسانی درونی بین سؤال‌ها، عوامل و کل مقیاس مناسب بود. نتایج و پیشنهادها: نتایج تجزیه‌وتحلیل مدل پاسخ مدرّج چندبُعدی نشانگر برازش مناسب مدل با داده‌ها و مقدار مطلوب مؤلفه‌های مدل بود که آگاهی‌دهندگی بالایی را برای مقیاس فراهم کرده است. این مقیاس دارای ویژگی‌های روان‌سنجی مطلوبی برای جامعۀ رانندگان شهر تهران است و از آن می‌توان برای اندازه‌گیری میزان اضطراب و رفتارهای پرخاشگرانه حین رانندگی استفاده کرد