رویکرد اخلاقی و آشنایی با اصول اخلاقی در پژوهش‌های علوم تربیتی و رفتاری

Abstract

دنیای امروزی عصر اطلاعات، ارتباطات و فناوری نامیده شده است و علم و دانش با سرعت سرسام آوری در حال رشد و پیشرفت است و پایه و اساس همه پیشرفت ها هم پژوهش تلقی شده است. اما وقتی موضوع همین عرصه پیشرفت و پژوهش،انسان باشد، حفظ کرامت، حرمت و سلامتش یک مسئولیت همگانی است ولی متأسفانه امروزه ارزش های اخلاقی کمرنگ شده است. لذا هدف این مقاله بررسی و شناسایی اصول و معیارهای اخلاقی در پژوهش های علوم انسانی بود. با مطالعه منابع و ماخذ و تدبر در مسائل و چالشهای اخلاقی، رعایت اصول و معیارهای زیر را در انجام پژوهش ضروری یافته و به این نتیجه رسیدیم که اخلاق در پژوهش باید در چهار حیطه مد نظر قرار داده شود؛ اخلاق پژوهشگر؛ اخلاق مربوط به موسسات پژوهشی؛ اخلاق مربوط به شرکت کنندگان در تحقیق و اخلاق پژوهشی مربوط به انتشار نتایج .این اصول اخلاقی باید سرلوحه پژوهش و کار پژوهشگر باشد تا ضمن حرکت در مسیر حق و حقیقت جویی، حقوق فردی، اجتماعی و انسانی دیگران نیز رعایت شود تا نتایج آن ضمن آسیب نرساندن به دیگران در جهت رشد و توسعه و تعالی جامعه بشریت باشد. در نهایت مروری بر برخی از مطالعات انجام شده درخصوص رعایت اصول اخلاقی در پژوهش نشان داد که، وضع موجود پژوهش های دانشگاهی در رابطه با رعایت اصول اخلاقی نامناسب است که این امر حاکی از عدم آشنایی پژوهشگران با اصول اخلاقی پژوهش می باشد، لذا برای رعایت اخلاق پژوهش در دانشگاه ها پیشنهاد می شود که در دروسی مانند روش تحقیق تاکید بیشتری روی آموزش اصول اخلاق در پژوهش باشد. هم چنین جهت نظارت بهتر بر چگونگی انجام پژوهش توسط دانشجویان لازم است در دانشگاه ها یک شورکمیته ای اخلاقی دایر شود تا پژوهش ها با رعایت اصول اخلاقی انجام شود.