نقش شهود در فلسفه اسلامی

Abstract

مشهور است که در فلسفه اسلامی، مقوّم و رکن اصلی، برهان، یعنی اقامة استدلال قیاسی است و شهود در این علم ارزش و جایگاهی ندارد، مگر از باب مقدمه یا تأیید. در این مقاله توضیح داده‌‌ایم که شهود نه فقط در آغاز فلسفه (اثبات مبدأ تصدیقی آن)، و در برخی مسائل فلسفه مانند اثبات تجرد علم، اثبات تجرد نفس در برهان طلق، اثبات علم و اقسام آن (علم حصولی و علم حضوری)، اثبات برخی مقدمات اصالت وجود و نیز تبیین نحوه ادراکات حسی، کارایی دارد، بلکه در همة استدلال‏‌های برهانی نیز نقش اساسی و ریشه‌‌ای از آنِ شهود است. به تعبیر دیگر، هیچ مسئله فلسفی نیست، مگر اینکه یا مستقیماً مشهود نفس است یا در نهایت به شهود بازمی‏‌گردد. بنابراین، شهود بی‏‌واسطه یا باواسطه منشأ ارزش و اعتبار همة مدعیات و برها‌ن‏‌های فلسفی است و اگر شهود نباشد، ارزش و جایگاه برهان نیز فرومی‌‌ریزد.