کاوشی در معانی ثانوی و داده‌های درونی رمان زقاق المدق بر پایة روش گفتمان‌کاوی انتقادی فرکلاف

Abstract

رمان «زقاق المدق» یکی از آثار نجیب محفوظ است که در آن فضای جامعۀ مصر را در زمان جنگ جهانی دوم و ورود استعمارگران به مصر به تصویر می‌کشد و با دیدی انتقادی پیامدهای بد آن را بر مردم مصر نشان می‌دهد. این جستار می‌کوشد براساس روش تحلیل گفتمان نورمن فرکلاف، به گفتمان‌کاوی انتقادی رمان زقاق المدق بپردازد و گفتمان‌های غالب و مفاهیم ثانوی و پوشیدۀ متن را که کمتر به آنها توجه شده، بررسی و تحلیل کند. براساس یافته‌های پژوهش، گفتمان اصلی رمان، گفتمانی ضداستعماری و انتقادی است که نویسنده با خلاقیت خود و در قالب سخنان شخصیت‌های رمان و سرنوشت آنها به مخاطب ارائه می‌دهد و با آن گفتمان رسمی و حاکم را به چالش می‌کشد. این گفتمان تأثیر مناسبات قدرت بر فرایند اعمال قدرت بر دیگر گروه‌های اجتماعی را بیان می‌کند و نیز تأثیرات آن در آینده را نشان می‌دهد.