بازخوانی الگو‏های واژه‏سازی یا تولید در زبان عربی

Abstract

مطالعات و بررسی‏ها نشان می‌دهد اندیشمندان و صاحب‏نظران زبان‌شناس معاصر عرب همچنان دربارة فرایند واژه‏سازی دچار اختلاف نظر هستند. واژه‏سازی به معنای آفرینش برابرنهاده‏ای جدید از ریشه‏ای عربی و بر بنیاد اصول واژه‏سازی عربی برای مدلول و مفهومی جدید در زبان مبدأ یا برای اصطلاح بیگانه و غیربومی زبان است. وجود و استمرار این اختلاف نظر، ضرورت انجام پژوهشی جامع دربارة واژه‏سازی در زبان عربی را نمایان می‌سازد. هدف این پژوهش، خوانش و تبیین الگوهای جامع واژه‏سازی در زبان عربی معاصر است که شیوه‏های کاربردی و مطلوب گویش‌وَران و زبان‏پژوهان عرب را دربربگیرد و تقسیم‏بندی و زیرشاخه‏گذاری آنها را به‌درستی تبیین کند. برای تحقق هدف یادشده، جستار حاضر بر بنیاد تحلیل سبکی واژه‏سازی و نمونه‏محوری الگوهای موردنظر ساماندهی شده‌است؛ برآیند فرجامین این پژوهش، نشانگر آن است که کاربردی‏ترین الگوهای واژه‏سازی زبان عربی در دوران معاصر در درجة نخست، اشتقاق با هفت قالب اشتقاق صرفی، اشتقاق کبیر، اشتقاق اکبر، اشتقاق کبّار، اشتقاق ابدالی، اشتقاق تقلیبی و اشتقاق نحتی و در درجة دوم، ترکیب با سه قالب ترکیب وصفی، ‌ترکیب اضافی و گروهِ نحویِ حرف اضافه‏دار است.