نقد و تحلیل کهن‌الگوی نقاب با توجه به رفتارهای ملامتی

Abstract

یکی از مفاهیم مهم نظریه‌ی کارل گوستاو یونگ در روان‌شناسی تحلیلی، «آرکی تایپ» یا «کهن‌الگوهای ناخودآگاه جمعی» است که در میان آن‌ها «نقاب persona» با مفهومی خاص، قابل تأمل است. به نظر یونگ، انسان می‌کوشد تا حد امکان، بهترین تظاهر و تأثیر را در محیط اطرافش نشان دهد و خود را با هرچه از او انتظار می‌رود، هماهنگ کند؛ در حالی‌که بسیاری از علاقه‌ها و احساسات خود را به درون ناخودآگاهش می‌راند. یونگ این موضوع را با عنوان نقاب، مطرح می‌کند. نقاب در واقع همان نقشی است که جامعه از فرد انتظار دارد و فرد، شخصیت اصلی خود را در پشت این نقاب، پنهان می‌سازد. این نظریه را که کارل گوستاو یونگ در کم‌تر از یک قرن پیش ارائه کرده، می‌توان با توجه به رفتارهای ملامتی، مقایسه، نقد و بررسی کرد؛ اعمالی که صوفیان برای مبارزه با ریا و خودپسندی، انجام می‌دادند و به مرور زمان، منجر به پدیدآمدن طریقه‌ای خاص، به نام ملامتیه شد که هرچند اصول اولیه‌ی آنان تفاوتی با سایر فرقه‌های تصوف نداشت، اما شیوه‌ای که اهل این طریقه برای رسیدن به اهداف خود برگزیدند، آن‌ها را از سایر فرقه‌ها متمایز ساخت و با گذشت زمان، در تعالیم و رفتارشان نیز تغییراتی راه یافت که حساسیت دیگران و حتی بسیاری از صوفیان را برانگیخت. در این مقاله، مباحثی که یونگ با عنوان کهن‌الگوی نقاب و مصادیق آن مطرح کرده است، با توجه به رفتار ملامتیان، نقد و بررسی و شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود، تحلیل می‌شود.