طراحی و تبیین مدل بخش‎بندی پویای بازار بین‎المللی فراورده‎های نفتی ایران (مطالعۀ موردی: بازار بین‎المللی بنزین)

Abstract

هدف از پژوهش حاضر، بخش‌بندی پویای بازار بین‌المللی فراورده‌های نفتی ایران بر اساس رویکرد اقتصاد‌سنجی داده‌های پانلی و روش ترکیبی جدیدی مبتنی بر الگوریتم‌های داده‌کاوی است. بدین منظور، در مرحلۀ اول داده‌های 35 کشور واردکنندۀ بنزین در منطقه‎های خاورمیانه، آسیا و اقیانوسیه بین سال‌های 1995 تا 2012 تجزیه و تحلیل شدند و تأثیر مؤلفه‌های شناسایی شده بر واردات بنزین در قالب هفت فرضیه بررسی شد. نتایج این مرحله نشان داد اندازۀ بازار، توسعۀ اقتصادی، ساختار بازار آزاد، قیمت خرده‌فروشی بنزین و کشش درآمدی تقاضای بنزین، تأثیر مستقیم و معناداری بر واردات بنزین می‎گذارند. در مرحلۀ دوم، پس از بخش‌بندی بازار بین‌المللی بنزین با استفاده از مؤلفه‌های شناسایی شده و الگوریتم داده‌کاوی درخت تصمیم CART، دنباله‌های انتقال کشورهای وارد‌کنندۀ بنزین به بخش‌های مختلف شناسایی شدند. در ادامه، با استفاده از الگوریتم‌های داده‌کاوی K-Means، شبکۀ عصبی کوهنن و دو مرحله‌ای، به بخش‌بندی این دنباله‌ها اقدام شد. بررسی کیفیت بخش‌ها از طریق شاخص سیلهوت، نشان‎دهندۀ برتری الگوریتم شبکۀ عصبی کوهنن بود و این الگوریتم به‎عنوان روش مناسب بخش‌بندی دنباله‌ها انتخاب شد.