تقسیمات حدودی- اداری حصار شادمان، سال‌های ۱۹۱۰-۱۹۵۱م (املاک‌داری، ولایت دوشنبه، ولایت حصار و ولایت استالین‌آباد)

Abstract

ناحیۀ حصار از مواضع بسیار قدیمی تاجیکستان است که یادگاری‌ دورۀ نئولیت (عصر نوسنگی) شامل اناوی (کشاورزی محض)، کلته مناری (ماهیگیری، شکار و صیادی) و حصاری (آمیخته‌ای از کشاورزی، دامداری و شکار) را دربرمی‌گیرد. در عصرهای بعدی، مخصوصاً در عصرهای میانه تا انقلاب بخارا، حصار مرکز اداری و فرهنگی بخارای شرقی بود و در پیشرفت حیات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این مملکت سهمی سزاوار داشت. هدف این مقاله نشان دادن تقسیمات حدودی- اداری حصار شادمان در سال‌های ۱۹۱۰-۱۹۵۱م با تکیه بر اسناد موجود در شعبۀ بایگانی وزارت کارهای داخلی جمهوری شوروی تاجیکستان و آثار محققان پیش از انقلاب روسیه است. بدین منظور، ابتدا پس از تبیین مفهوم بیکی‌گری و املاک‌داری، دربارۀ املاک‌داری حصار اطلاعاتی داده شده است. طبق این معلومات، بیگی‌گری حصار در آستانۀ سال ۱۹۲۰م شامل املاک‌داری‌های ورزاب، حصار، غازی‌ملک، ایسن‌حاجی، بدرکلینی، چیرتک، رامیت، فیض‌آباد، دوشنبه و یاوان بود و حدود بخارای شرقی (منظور تاجیکستان جنوبی و مرکزی) نیز ولایت‌های دوشنبه، سرآسیا، قرغان‌تپه، غرم و کولاب را دربرمی‌گرفت. وادی حصار امروزی نیز متشکل از دو ولایت دوشنبه و سرآسیا بود. بنابر معلومات به‌دست‌آمده، ناحیۀ حصار که حالا یکی از نواحی تابع جمهوری تاجیکستان است، در سال ۱۹۳۲م تشکیل شد. در سال ۱۹۳۹م نیز ولایت استالین‌آباد تشکیل شد که مرکز آن شهر دوشنبه کنونی بود. امروز وادی حصار شامل ناحیه‌های تابع مرکز بوده و مناطق ریگر، شهرنو، حصار، رودکی، ورزاب، وحدت و فیض‌آباد را دربر می‌گیرد. مرکز جمهوری تاجیکستان، دوشنبه، نیز در این وادی جایگیر است. در پایان این مقاله راجع به ناحیه‌های حصار شادمان اطلاعات مختصری بیان شده است.