بررسی جایگاه واقع‌نگاری تزیینات کاشی‌کاری عهد تیموری در نگارگری مکتب هرات(با نگرش موضوعی به نگاره‌های بهزاد)

Abstract

مطالعاتی که تاکنون درباره آثار نگارگری مکتب هرات انجام شده، بیشتر از جنبه زیبایی­شناسانه آن بوده و کمتر از منظر واقع­گرایانه به آنها توجه شده­است. یکی از ویژگی­های واقع­گرایانه در نگاره­های این مکتب، بازتاب معماری اسلامی و عناصر تزیینی وابسته به­آن است. کم­توجهی به بررسی عناصر تزیینی در نگاره­ها از این پیش­فرض ناشی شده که نگارگری ایران عمدتا عالم مثال را نشان می­دهد و از واقعیت مشهود فاصله بسیار دارد. در مقاله حاضر تلاش گردیده تا با کنار گذاشتن پیش فرض موجود، به بررسی میزان واقع­گرایی تزیینات کاشی­کاری نگاره­های بهزاد پرداخته شود. روش انجام پژوهش توصیفی- تحلیلی و بر مبنای داده­های کتابخانه­ای انجام شده است. بدین منظور تزیینات کاشی­کاری 8 نگاره بهزاد انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفته است. سپس میان هر یک از تزیینات شناسایی شده با تزیینات مشابه در بناهای پابرجا از عهد تیموری مقایسه تطبیقی صورت گرفته است. نتایج بیانگر آن است که اغلب تزیینات کاشی­کاری نگاره­ها از لحاظ فرم، ساختار و رنگ متاثر از بناهای واقعی دوران تیموری است و انواع رایج تزیینات به کار برده شده در نگاره ها با تطبیق نقوش تزیینی و دقت در ساختار، کاشی­های زیر لعاب، معرق هندسی، تک­رنگ هندسی و پس از آن گره‌چینی آجر و هفت رنگ می باشد. این در حالی است که برخی دیگر از انواع کاشی­کاری­های رایج عصر تیموری همچون هندسی زیرلعاب، معرق گل و بوته، معقلی هندسی و بنایی در نگاره‌های بهزاد به کاربرده نشده است.