شناسایی و اولویت‌بندی عوامل موثر بر صادرات خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی به بازارهای منطقه‌ای

Abstract

هدف: فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا)، علاوه‌بر اهمیت ذاتی خود، بستری برای رشد کسب و کارها محسوب می شود. توسعه و تنوع روزافزون فناوری ها، فرصت های عدیده ای را برای صادرات محصولات و خدمات فاوا به بازارهای منطقه و حضور اثربخش شرکت های دانش بنیان در عرصه‌های بین‌الملل فراهم کرده است. این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت‌بندی ابعاد و عوامل موثر بر صادرات خدمات فاوا به بازارهای منطقه توسط شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی نگارش یافته است.روش: این پژوهش از نظر هدف از نوع کاربردی بوده و از منظر استراتژی در زمره پژوهش های پیمایشی قرار دارد. در راستای تحقق هدف پژوهش، نخست با انجام مطالعات کتابخانه ای، عوامل موثر بر صادرات خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت‌های دانش‌بنیان شناسایی شد. سپس به منظور پایش و بومی سازی عوامل احصاء شده برای شرکت های دانش بنیان ایرانی فعال در صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات، با 20 نفر از مدیران این شرکت ها که به شیوه هدفمند انتخاب شدند با استفاده از روش دلفی نظرسنجی شد. از آنجا که عوامل احصاء شده از وزن و درجه اهمیت یکسانی برخوردار نبودند، در ادامه، به منظور ارزیابی و اهمیت سنجی ابعاد و عوامل، از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی گروهی، بهره گرفته شد. یافته ها: نتایج پژوهش حاکی از تعیین سه بُعد قیمت، تکنولوژی و فنی و مدیریتی و سازمانی به ترتیب با اوزان 0.252، 0.179 و 0.162 به عنوان ابعاد کلیدی و سه عامل قیمت جهانی محصولات، هزینه های مرتبط با صادرات و نرخ ارز رسمی و آزاد به ترتیب با اوزان 0.1515، 0.0708 و 0.0561 به عنوان مهم ترین عوامل موثر بر صادرات خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات شرکت های دانش بینان ایرانی به بازارهای منطقه ای تعیین شدند که به تناسب، راهکارهای مقتضی در تقویت و بهبود هریک از این ابعاد پیشنهاد شد.نتیجه گیری: با بررسی و واکاوی یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که به دلیل ضعف ریال، قیمت محصولات تکنولوژیک و مهندسی در کشور، فاصله معنی‌داری با رقبای خارجی دارد. حجم زیادی از هزینه‌های حوزه صادرات محصولات مهندسی و فناوری اطلاعات و ارتباطات، از جنس دستمزد است که علیرغم تورم فزاینده، هنوز نیروی انسانی در ایران حتی از نوع متخصص بسیار ارزان تر از کشور‌های منطقه است و به عنوان یک مزیت رقابتی بی‌بدیل باید مورد توجه قرار گیرد. به علاوه، وجود تحریم های بین المللی، انگیزه درون افزایی و تقویت ظرفیت‌های نخبه داخلی جهت بومی‌سازی زیر‌ساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات را دو چندان ساخته است. بدلیل عدم شناخت عمیق اتاق‌های مشترک بازرگانی ایران و سایر کشورها از حوزه فناوری های اطلاعات و ارتباطات، حجم زیادی از توسعه صادرات روی محصولات غذایی و ساختمانی و مواد اولیه صنایع متمرکز شده است. لذا چنانچه سیاست مسئولین در حمایت از فناوران در این حوزه جدی باشد باید در هیئت های دیپلماتیک و سفرهای اتاق بازرگانی از صاحب نظران این حوزه نیز جهت فراهم کردن زمینه برای توسعه صادرات محصولات و خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات بهره گرفته شود.