توسعه مدل مفهومی شتابدهنده های کسب وکار: رویکرد فراترکیب

Abstract

هدف: این مقاله تحقیقات علمی موجود در مورد شتاب‌دهنده‌ها را با هدف ارائه چارچوبی برای شتاب‌دهنده‌های کسب و کار بررسی می‌نماید. همچنین درک مدل کلان شتاب‌دهنده‌های کسب­وکار و فهم رابطه بین زمینه­ها، فرآیند­ها، مکانیسم‌ها، چالش­ها و آثار، نکته مهمی برای تمام نهادهای مرتبط با حمایت از کسب­و­کارهای نوپا است. با توجه به اهمیت نقش شتاب‌دهنده‌ها در موفقیت کسب­وکارها و ایجاد نوآوری و نظر به اینکه مطالعات داخلی در این زمینه بسیار محدود و اندک بوده و مطالعات خارجی نیز بیشتر به بررسی تأثیرات شتاب‌دهنده‌ها بر کسب­وکار­ها اشاره داشته­اند این مطالعه به دنبال یافتن یک چارچوب جامع از ابعاد مختلف شتاب­دهنده­ها بوده است. روش: روش پژوهش از نظر هدف توسعه‌ای، از نظر روش تحقیق کیفی-اسنادی است. از تکنیک فراترکیب-پنل خبرگی جهت استخراج مقوله‌ها و ارائه چارچوب استفاده شد. این روش مبتنی بر مرور سیستماتیک مطالعات کتابخانه­ای جهت دستیابی به شناخت دقیق پیرامون پدیده مورد مطالعه است. از آنجا که مطالعات فراوانی در حوزه شتاب­دهنده­ها و مراکز رشد صورت پذیرفته و بیشتر پژوهش­های انجام‌شده در حوزه روش پژوهش کیفی صورت گرفته است، در مرور ادبیات نظام‌مند مقالات شتاب­دهنده­ها بر اساس تمرکز استراتژیک و طرح‌های سازمانی، انواع شتاب­دهنده­ها و سایر انجام‌شده است؛ اما تاکنون پژوهشی کامل از مناظر مختلف انجام‌نشده است، لذا روش فراترکیب روش مناسبی برای طراحی چارچوب، به کار گرفته‌شده است زیرا فراترکیب این امکان را برای پژوهشگر فراهم می­کند که به شیوه ساختارمندی از یافته­های استخراج‌شده از مطالعات کیفی مرتبط با موضوع تحقیق استفاده نماید. جامعه پژوهش، 54 مقاله معتبر علمی بین سال‌های 2011 تا 2023 بود. پس از استخراج کدهای اولیه، کدهای محوری و کدهای انتخابی، پنل خبرگی متشکل از سه تن از خبرگان تشکیل گردیده تا به بررسی کدهای اولیه و مقولات پرداخته سپس چارچوبی مفهومی از مقولات پیشنهاد نمایند. یافته‌ها: محققین با اجرای یک جستجوی آزمایشی، به‌منظور ایجاد یک استراتژی جستجو شناسایی عبارات جستجو شروع نمودند. استراتژی جستجوی محققین شامل جستجوی عبارات متعددی در عنوان، چکیده و کلمات کلیدی منابع بود. محققین جستجو را محدود نمودند به انتشارات به زبان انگلیسی و منبع متعلق به یکی از دسته‌های وب­آو­ساینس. در این جستجو 580 منبع یافت شد. چکیده‌های این منابع با توجه به معیارهای حذف بررسی گردید. هر منبع توسط دو نفر از نویسندگان ارزیابی شد. نتیجه غربالگری اولیه 37 منبع واجد شرایط بود. در غربالگری دوم 13 مقاله مجدداً اضافه گردید و پس از استخراج داده دوم، دو منبع به دلیل عدم محتوای مناسب حذف گردید و در نهایت در آخرین به­روز­رسانی منابع، 6 منبع اضافه گردید که در نهایت 54 منبع جهت استخراج داده­ها مورد بررسی قرار گرفت. با شناسایی 166 کد اولیه از مقالات، 14 کد محوری حاصل شد که این مضامین در ده تم شامل استراتژی پشتیبانی، زیرساخت‌ها، انواع شتاب‌دهنده، زمینه شتاب‌دهنده، مداخلات، ارزش پیشنهادی شتاب‌دهنده‌های کسب و کار، چالش‌های شتاب‌دهنده‌ها، نتایج شتاب‌دهنده‌ها، مکانیزم، طراحی برنامه شتاب‌دهنده‌ها، ارائه گردید و سپس جهت تایید، بومی‌سازی کدها و همچنین ارائه چارچوب پنل خبرگی متشکل از سه تن از خبرگان حوزه کارآفرینی در 3 جلسه دو ساعته تشکیل گردید. در این جلسات برخی از مقولات مانند ارزش پیشنهادی شتاب‌دهنده‌های کسب و کار حذف گردید و برخی از کدها اصلاح و برخی نیز ادغام گردید. در نهایت، خروجی جلسات خبرگان در قالب ارائه چارچوبی از شتاب‌دهنده‌های کسب و کار بوده است. نتیجه: این پژوهش یک چارچوب جامع برای شتاب‌دهنده‌های کسب و کار ارائه داده است تا پژوهشگران و مدیران فعال در زمینه کسب و کارهای نوپا بتوانند خلاصه‌ای از مطالعات انجام‌شده در این حوزه را دنبال کرده و با کاستی‌ها و زمینه‌های بهبود آن آشنا شوند. محققین بر اساس شکاف‌های تحقیقاتی مسیرهای مفید برای تحقیقات آینده در جهت بررسی الگوهای توسعه این حوزه جدید و در حال ظهور ارائه کرده­اند، اول، تحقیقات آتی باید به شیوه‌ای که شتاب‌دهنده‌های مختلف به انتخاب نوپاها می‌پردازند، تمرکز کنند؛ زیرا یکی از ویژگی‌های اصلی شتاب‌دهنده‌ها حمایت گروهی از کسب و کارها می‌باشد و درک نحوه هم گروه‌سازی و انتخاب کسب و کارها حوزه‌ای است که دارای ابهام می‌باشد. دوم، مسیر مهم تحقیقاتی دیگری که نیاز به تحقیقات بیشتری دارد عبارت است از چگونگی پیوند عناصر طراحی شتاب‌دهنده‌های کسب و کار، استراتژی‌های پشتیبانی و نتایج و خروجی‌های شتاب‌دهنده‌ها، یعنی توجه به چگونگی شکل‌دهی طراحی شتاب‌دهنده به نتایج و خروجی آنها. سومین مسیر به نحوه تعامل اکوسیستم و شتاب‌دهنده‌ها اشاره دارد که چگونه اکوسیستم در استراتژی‌های پشتیبانی، فرآیند طراحی و نتایج شتاب‌دهنده‌ها تفاوت ایجاد می‌کند. مسیر چهارم توجه ویژه به مدل‌سازی برای انواع شتاب‌دهنده‌های کسب و کار می‌باشد به این معنی که هر نوع از شتاب‌دهنده‌ها چه نسبتی با استراتژی‌های پشتیبان، فرآیند طراحی و نتایج دارد. مسیر تحقیقاتی پنجم عبارت است بررسی نحوه تأثیرگذاری زیرساخت‌ها و چالش‌ها بر فرآیند طراحی و مکانیزم شتاب‌دهی. ششمین مسیر تحقیقاتی به دوران پس از شتاب‌دهی کسب و کارها برمی‌گردد، ادبیات علمی در خصوص وضعیت کسب و کارها در دوران پساشتاب‌دهی مبهم بوده و نیازمند مطالعات دقیق‌تر و مدل‌سازی می‌باشد.