اکتشاف و اعتباریابی مدل پیشبین تاب‌آوری کارآفرینی زنان در شرایط بحرانی، شرکت های دانش بنیان

Abstract

هدف: کارآفرینی زنان یکی از اهداف مهم در پیشرفت اقتصادی و اجتماعی جوامع، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه است. توجه به این مقوله می‌تواند به‌عنوان عاملی برای تغییر و توسعه پایدار اقتصادی و اجتماعی عمل کند. با رشد و توسعه کارآفرینی زنان، وضعیت اقتصادی و اجتماعی آنان بهبود می‌یابد و فرصت‌های شغلی جدیدی برای بخش عظیمی از جمعیت کشور ایجاد می‌شود. با این حال، زنان همواره با موانع خاصی در عرصه کسب‌وکار مواجه هستند. از این‌رو، زنان کارآفرین باید توانایی غلبه بر تنش‌ها، اختلالات و بحران‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و محیطی را داشته باشند تا بتوانند به‌سرعت به شرایط عادی بازگشته و به موفقیت‌های کارآفرینانه دست یابند. این توانایی «تاب‌آوری» نامیده می‌شود و به‌عنوان عامل کلیدی برای موفقیت کارآفرینان زن در حفظ و استمرار کسب‌وکارشان شناخته می‌شود. روش: تحقیق حاضر با هدف اکتشاف و اعتباریابی مدل پیش‌بین تاب‌آوری کارآفرینی در شرایط بحرانی در شرکت­های دانش‎بنیان ایران انجام شده است که از نظر راهبرد اجرای پژوهش، این مطالعه توصیفی - اکتشافی و از نوع آمیخته است که تأکید بر داده‌های کیفی-کمی دارد. بنابراین پارادایم نظری-فلسفی که این پژوهش برآن اساس بنا شده است از نوع آمیخته تفسیرگرا-اثبات‌گرایی است. از لحاظ هدف، از نوع توسعه‌ای- کاربردی است. استراتژی به کارگرفته شده در این پژوهش تحلیل مضمون به روش کلارک (2006) با به کارگیری نرم‌افزار MAXQDA است. جامعه آماری برای مرحله کیفی پژوهش، شامل خبرگان دانشگاهی ومدیرانی است که سابقه عملی یا مدیریتی در حوزه کارآفرینی زنان دارند. نمونه‌گیری در این مرحله به‌ صورت هدفمند و قضاوتی تا رسیدن به اشباع نظری داده‌ها ادامه یافته است و در نهایت، 15 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. و برای جمع‌آوری داده‌های کیفی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با خبرگان انجام شد. برای اعتبارسنجی داده‌های کیفی، از روش تطبیق دیدگاه‌های مشارکت‌کنندگان استفاده شد. در بخش کمی تحقیق، پرسشنامه‌ای با طیف لیکرت پنج گزینه­ای که توسط محقق طراحی شده بود، برای جمع‌آوری داده‌های کمی و در راستای تحلیل عاملی اکتشافی تهیه شد. جامعه آماری این مرحله، شامل کارآفرینان زن استان تهران است. که با استفاده از نرم‌افزار G*Power، حجم نمونه در سطح آلفای 0.1 و توان آزمون 85% معادل 227 نفر از میان کارآفرینان زن استان تهران به ‌صورت تصادفی ساده به عنوان نمونه نهایی تحقیق انتخاب شدند. به‌منظور تأمین روایی داده‌های کمی، از روایی محتوای پرسشنامه استفاده شد. برای تحلیل داده ها در بخش کمی، از تکنیک مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده شد. آزمون تحلیل مسیر مدل اکتشاف شده نیز مطابق با الگوریتم مدل‌سازی معادلات ساختاری واریانس‌محور با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS، Smart:PLS مورد بررسی قرارگرفت. یافته‌ها: نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها نشان داد، 34 مضمون فرعی و 7 مضمون اصلی به عنوان شاخص‌ها و متغیرهای اصلی تاب‌آوری زنان کارآفرین در شرایط بحرانی شناسایی شده‌اند. با توجه به این نتایج و با استفاده از مرور ادبیات عمیق و مصاحبه و کنکاش نظری عمیق، متغیرهای تحقیق در قالب پیش‌ران‌های تاب‌آوری زنان کارآفرین تئوری‌سازی گردیدند. خروجی تحقیق نشان داد پیشران‌های شناسایی شده ابتکار و نوآوری، استقلال در تصمیم‌گیری، توسعه فردی، سیاست‌های حمایتی، شبکه‌های کارآفرینی، محرک‌های سازمانی در تاب‌آوری زنان کارآفرین میتواند به عنوان عوامل پیش بین تاب‌آوری کارافرین زنان در شرایط بحرانی مورد نظر باشد. نتیجه: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که پیشران‌های اکتشاف شده به عنوان عوامل پیش‌بینی‌کننده مهمی در تاب‌آوری زنان کارآفرین در مواجهه با بحران‌ها عمل می‌کنند. این یافته‌ها نه تنها به درک عمیق‌تری از سازوکارهای تاب‌آوری در زنان کارآفرین کمک می‌کند، بلکه می‌تواند در طراحی برنامه‌های مداخله‌ای موثر برای تقویت تاب‌آوری این گروه از زنان در شرایط بحرانی مورد استفاده قرار گیرد. بدین روی زنان کارآفرین با کاربست این عوامل می‌توانند در شرایط بحرانی، بهترین تصمیمات را بگیرند و با استفاده از این عوامل، کسب‌وکار خود را تاب‌آوری بخشند و با موفقیت به سمت رشد و توسعه پیش بروند. شناسایی و تقویت این پیشران‌ها، درک ما را از سازوکارهای تاب‌آوری در زنان کارآفرین عمیق‌تر کرده و امکان طراحی برنامه‌های مداخله‌ای مؤثر برای ارتقاء تاب‌آوری این گروه را فراهم می‌آورد. با تمرکز بر این شش پیشران، زنان کارآفرین می‌توانند توانایی خود را برای تصمیم‌گیری‌های آگاهانه و مؤثر در شرایط بحرانی افزایش دهند. به‌علاوه، این عوامل به زنان کارآفرین کمک می‌کنند تا کسب‌وکارهای خود را در برابر شوک‌های اقتصادی و اجتماعی مقاوم‌تر کرده و با موفقیت به مسیر رشد و توسعه ادامه دهند. در واقع، این پژوهش نشان می‌دهد که با تقویت این پیشران‌ها، زنان کارآفرین می‌توانند نقش فعال‌تری در اقتصاد ایفا کرده و به توسعه پایدار جامعه کمک کنند. لذا نتایج تحقیق می­تواند به غنی سازی مبانی نظری –عملی حوزه تاب‌آوری کارآفرینی کمک کند.