ارائه چارچوب کارآفرینی مبتنی بر طراحی در آموزش مهندسی

Abstract

هدف: کارآفرینی مبتنی بر طراحی، رویکردی نوظهور در قرن بیست و یکم است. بسیاری از محققان معتقدند از آنجا که طراحی استفاده و پاسخگویی به محصولات و خدمات جدید را مد نظر قرار می‌دهد، یک فعالیت آینده‌نگر است و این همراستا با فرآیند کارآفرینی است که باید به نیازهای جامعه پاسخ دهد و همه ذینفعان را در نظر بگیرد. روش‌های تدریس کارآفرینی فعلی، غالبا اهمیت بیشتری به ایده‌های انتزاعی می‌دهند و تقویت توانایی‌های عملی، کار گروهی و انعطاف‌پذیری را پس از آن قرار می‌دهند. به باور محققان، اهمیت ادغام رشته‌ها و تعامل آنها در نوآوری و حل مسئله، توسط روش‌های موجود نادیده گرفته می‌شود. برای غلبه بر این کاستی‌ها و نواقص، کارآفرینان و طراحان آینده به رویکردهای آموزشی نوآورانه نیاز دارند که یادگیری عملی را در الویت یا درجه اول اهمیت قرار دهد، همچنین تفکر خلاق را از طریق کار گروهی بین رشته‌ای تشویق نماید، و امکان سازگاری سریع با تغییرات اقتصاد جهانی و محیط‌های کسب و کار را افزایش دهد. بنابراین هدف از دستیابی به روش‌ها و فرآیندهای نوین تدریس و آموزش، برقراری تعادل بین آموزش نظری و عملی برای پرورش دانش‌آموختگانی است که قدرت تشخیص، ارزیابی و بهره‌برداری از فرصت‌های کارآفرینانه را داشته‌ و قادر به رفع موانع کارآفرینی و طراحی باشند، است. تحقیقات اخیر، نقش طراحی در توسعه فرصت‌های کسب و کار جدید را آشکار کرده، همچنین مبین چگونگی کاربرد طراحی در فرایند کارآفرینی برای برآوردن و تأمین نیازهای آدمی است. مطالعات جدید صورت گرفته در سال‌های اخیر بیش از پیش به آموزش کارآفرینی با استفاده از طراحی پرداخته‌اند و استفاده از روش‌های طراحی و رفتارهای طراحانه را برای رویارویی با چالش‌های کارآفرینی مورد توجه قرار داده‌اند. نتایج این تحقیقات نشان می‌دهد استفاده از طراحی در آموزش کارآفرینی منجر به رشد خلاقیت، نوآوری و افزایش قدرت حل مسئله خواهد شد و از این رو به دانشجویان کمک قابل‌توجهی خواهد کرد. مسئله اصلی این پژوهش‌ها ارائه تعاریف، دیدگاه‌ها و تفاسیر متنوعی از کارآفرینی مبتنی بر طراحی است و البته همین امر نیاز به مطالعات بیشتر برای ارائۀ نگرش‌های جامع تر را توجیه می‌کند. به نظر می رسد طراحی و کارآفرینی در کنار دانش فنی، می‌تواند نقشی اثربخش در ارائه راه حل‌های خلاقانه جهت حل مسائل گوناگون داشته باشد. نقش کلیدی طراحی در کشف چشم‌اندازهای جدید برای کسب و کار و امکانی که فرایند کارآفرینی برای شناسایی و برآورده کردن نیازهای مردم برای طراحی فراهم می آورد بر وجود رابطه ای نزدیک و تنگاتنگ میان طراحی و کارآفرینی دلالت دارد. کارآفرینی مبتنی بر طراحی، سبب می گردد که بویژه دانشجویان مهندسی در مواجهه با مسائل موجود، انگیزه کسب دانش در مورد شروع یک کسب و کار طراحی محور را به دست آورند و ابزارهای ضروری برای شناخت چشم‌انداز کارآفرینی و ایجاد راه حل برای مسائل پیچیده و مبهم را کسب ‌نمایند. هدف پژوهش جاری ارائۀ چارچوبی برای آموزش کارآفرینی مبتنی بر طراحی به دانشجویان رشته های مهندسی است. این آموزش به دنبال پرورش نسل جدیدی از مهندسان است که نه تنها مجهز به ذهنیت کارآفرینانه باشند بلکه بتوانند راه‌حل‌های خلاقانه ای به ‌منظور حل مسائل اجتماعی و زیست محیطی ارائه نمایند.روش: این پژوهش به وسیله تجزیه، تحلیل و ترکیب 72 منبع مطالعاتی به زبان انگلیسی، نمایه شده در پایگاه های وب او ساینس، اسکوپوس و گوگل اسکالر بین سال‌های 2010 الی 2023 میلادی انجام شده است. برای بررسی و ترکیب ادبیات، رویکرد تحلیل محتوای تلخیصی به‌کار رفته ‌است. داده‌های کیفی با استفاده از روش پژوهش تحلیل اسنادی جمع‌آوری و پردازش شده‌اند. تحلیل محتوای کیفی استقرایی و قیاسی برای مشخص کردن مضامین مهم و ارائه چارچوب تأیید شده برای کارآفرینی مبتنی بر طراحی استفاده شده ‌است.یافته ها: در یافته‌های پژوهش پیش رو، یک چارچوب متشکل از 3 دسته کلی، 11 مفهوم اصلی و 37 مفهوم فرعی ارائه گردیده است. مفاهیم اصلی حوزه کارآفرینی مبتنی بر طراحی، برای استفاده در آموزش مهندسی از نظر پژوهشگران این مطالعه عبارتند از: فرصت کارآفرینانه (کشف، خلق، توسعه و طراحی فرصت)، همدلی (همدلی با شرکا، همدلی با کارفرما، همدلی با کاربر/ مشتری، همدلی با ذینفعان)، مسئله (شناسایی، فهم و تعریف مسئله)، انتخاب (انتخاب مسئله، انتخاب هدف و راه‌حل)، ایده‌پردازی (تولید و توسعه ایده)، راه‌حل (حل مسائل اجتماعی، حل مسائل پایداری، و حل مسائل مشتری/کاربر/ کارفرما)، مفهوم‌سازی (تولید/ توسعه براساس تجربه و هیجانات، تولید/ توسعه با توجه به جنبه‌های ارگونومیک، تولید/ توسعه برپایه جنبه‌های زیبایی‌شناسی، تولید/ توسعه براساس عملکرد و فناوری)، ارزیابی (اعتبارسنجی مطلوبیت از نظر مشتری، اعتبار‌سنجی دوام کسب وکار، امکان‌سنجی فناورانه برای تولید)، تولید (استراتژی مقیاس‌پذیر تولید، تست پروتوتایپ، کنترل کیفیت تولید، مدیریت زنجیره تأمین، مدیریت ملی)، برندینگ (طراحی هویت بصری، پیام و ارتباطات برند، تجربه و استراتژی برند)، و حق مالکیت معنوی (تبت اختراع/ نام تجاری، طرح صنعتی، قرارداد عدم افشا).نتیجه: این چارچوب به عنوان یک پایه نظری برای آموزش مهندسی پیشنهاد شده ‌است که اساتید و متخصصان طراحی برنامه های درسی در رشته‌های مهندسی می‌توانند از آن بهره‌مند شوند و بر مبنای آن روش‌ها و محتواهای جدید در حوزه کارآفرینی مبتنی بر طراحی ارائه نمایند. در واقع فرآیندهای آموزش کارآفرینی مبتنی بر طراحی باید به دانشجویان مهندسی کمک کند که بهتر بتوانند فرصت‌های کارآفرینانه را شناسایی، ارزیابی و از آنها بهره برداری نمایند، آنچه که آن را پرورش ذهنیت کارآفرینانه از طریق آموزش کارآفرینی می‌توان نامید.