تدوین و اعتبارسنجی مدل کارآفرینی اجتماعی دیجیتال

Abstract

هدف: کارآفرینی اجتماعی مفهومی برآمده از کارآفرینی است؛ اما دارای مقاصد و اهداف متفاوت با کارآفرینی است. قصد فعالیت کارآفرینی اجتماعی، حل یک مسأله اجتماعی و یا تشویق به انجام فعالیت اجتماعی در جهت ایجاد یک راه­حل پایدار است. هدف پژوهش حاضر، طراحی مدل کارآفرینی اجتماعی دیجیتال و آزمون و برازش آن از طریق مدلسازی معادلات ساختاری بوده است.روش: پژوهش به­روش کیفی و کمی و از نوع آمیخته است. از نظر هدف کاربردی و به ­لحاظ ماهیت پیمایشی-اکتشافی است. بخش کیفی مبتنی بر نظریه داده­بنیاد و بخش کمی بر اساس مدلسازی معادلات ساختاری انجام شده است. جامعه آماری بخش کیفی پژوهش کسب­وکارهای حوزه اجتماعی و حوزه دیجیتال کشور بوده است. داده­ها بر اساس مصاحبه با 11 نفر از کارآفرینان خبره و فعالان این دو حوزه کسب­وکار، از طریق نمونه­گیری هدفمند به­روش گلوله برفی و بخش کمی با توزیع پرسشنامه محقق­ساخته در بین کارآفرینان و مدیران دو حوزه فوق، جمع­آوری شده است. روایی و پایایی به­روش لینکلن و گوبا ارزیابی و تأیید شد. تحلیل داده­های کیفی گردآوری­شده به­کمک نرم­افزار Maxquda.2020 و تحلیل داده­های کمی با نرم­افزارهای SPSS و Smart PLS.3 صورت گرفته است.یافته‌ها: بر اساس نتایج بخش کیفی پژوهش، مفهوم کارآفرینی اجتماعی دیجیتال، پدیده محوری مدل را تشکیل داده ­است. از 33 مؤلفه تأثیرگذار، شرایط علّی با چهار مؤلفه: ویژگی­های شخصیتی، الگوپذیری افراد، نیازهای مغفول جامعه، مزیت­های خاص رویکرد دیجیتال؛ شرایط زمینه­ای با مؤلفه­های: پذیرش جامعه، فراهم­بودن بستر کارآفرینی، دانش و تخصص کارآفرینی و کاربرد ابزار مناسب رویکرد دیجیتال؛ عوامل مداخله­گر در سه دسته تقویت­کننده، تضعیف­کننده و بالقوه؛ راهبردها تحت پنج مقوله: استراتژی مشارکت، تدوین برنامه و اجرای حرفه­ای، تسهیل شرایط و حمایت کسب­وکارهای اجتماعی، رشد تدریجی بلندمدت و الگوسازی؛ پیامدها با مؤلفه­های: تعالی جامعه، کسب جایگاه برتر اجتماعی، ارتقای رفاه عمومی، تسریع انجام امور، توسعه کسب­وکارها و رفع نیازهای ارضانشده شناسایی شده­اند و بر اساس یافته­های بخش کمی، روابط اصلی مدل پژوهش مورد برازش و تأیید قرار گرفته است.نتیجه: کارآفرینان اجتماعی در صورتی­که فعالیت­های خود را درراستای حل مسائل اجتماعی، با سوگیری دیجیتالی­شدن و استفاده از خدمات آنلاین پیش ببرند، قادر خواهند بود خدمات سریع­تر، ارزشمندتر و گسترده­تری، فراتر از قلمروی محلی برای افراد نیازمند بیشتری ارائه نمایند.