بازتاب فرهنگ و اندیشه دوران جاهلیت در آیینة نهج البلاغه

Abstract

متون ادبی و تاریخی، آینه تمام‌نمای یک عصر و فرهنگ‌اند. نهج‌البلاغه، به‌عنوان گنجینه‌ای از حکمت و بلاغت، تصویری روشن از فرهنگ و جامعة‌ عرب پیش از اسلام، یعنی عصر جاهلی، در اختیار ما می‌گذارد. این پژوهش با هدف بررسی بازتاب‌های فرهنگ جاهلی در سخنان امیرالمؤمنین علی(ع) انجام شده است.با کاوش در نهج‌البلاغه، می‌توان به آداب و رسوم، اشعار، ضرب‌المثل‌ها و باورهای رایج در دوران جاهلیت پی برد. اهمیت این پژوهش در این است که با بررسی نهج‌البلاغه، می‌توانیم برخی از زوایای پنهان تاریخ عرب پیش از اسلام را روشن کنیم. شناخت زمینه‌های تاریخی و فرهنگی، به ما کمک می‌کند تا اندیشه‌های امام علی (ع) را در بافت تاریخی و اجتماعی آن دوره بهتر درک کنیم. در این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر متون معتبر، به واکاوی بازتاب آداب و رسوم جاهلی، اشعار جاهلی، بررسی معانی و کاربرد ضرب‌المثل‌ها و حکمت‌های جاهلی در جامعه و تحلیل تشبیهات به کار رفته در نهج‌البلاغه و ارتباط آن‌ها با فرهنگ جاهلی پرداخته شده است، با تاکید بر نکته که تصویری جامع از بازتاب اندیشه و فرهنگ جاهلی در ادبیات و شیوه بیانی حضرت علی (ع) انتقال مفاهیم ارزنده‌شان در این جستار بیان گردیده است. رهیافت پژوهش نشان می دهد که نهج‌البلاغه، صرفاً یک مجموعه خطبه و نامه نیست، بلکه گنجینه‌ای از دانش و حکمت است که ریشه در فرهنگ و تاریخ عرب دارد. با مطالعة این اثر ارزشمند، می‌توان به درک عمیق‌تری از فرهنگ جاهلی و همچنین اندیشه‌های بلند امام علی (ع) دست یافت. نهج‌البلاغه آینه‌ای از فرهنگ جاهلی است که امام علی(ع) که با نگاهی اسلامی و دینی و با بهره‌گیری از ادبیات فولکلوریک و به کارگیری تشبیهات به ویژه شتر، مفاهیم عمیق دینی و اخلاقی را به شیوه‌ای جذاب و گیرا بیان کرده‌اند.