بررسی نقش نشانگرهای گفتمان در ادبیات تعلیمی با تکیه بر قابوس‌‌‌‌‌نامه براساس رویکرد فریزر

Abstract

ادبیات تعلیمی به آن دسته از آثار ادبی اطلاق می‌شود که محتوای آن‌ها آموزه‌های اخلاقی، اجتماعی و یا علمی بوده و به هدف تعلیم و تربیت آفریده می‌شوند. یکی از برجسته‌ترین آثار در حوزه ادبیات تعلیمی منثور فارسی، کتاب قابوس‌نامه است. قابوس‌نامه یا نصیحت‌نامه از آثار قرن پنجم هجری قمری و اثری تعلیمی- تربیتی بوده که در حوزه اخلاق و ارشاد، جایگاه خاصی دارد. ویژگی‌های قابوس‌نامه، تنها مربوط به محتوای تعلیمی و اندرزگونه آن نیست؛ بلکه عوامل متعددی در کنار هم به تعمیق و نفوذ این آموزه‌های تربیتی در مخاطب کمک می‌کنند. در این راستا، پژوهش حاضر به دنبال بحث و بررسی نشانگرهای گفتمان در این اثر تعلیمی می‌باشد. مبنای نظری این پژوهش، نظریه ارائه شده از سوی فریزر در باب نشانگرهای گفتمان و تقسیم‌بندی وی از آن‌ها است. در این مقاله ابتدا در ارتباط با ادبیات تعلیمی، قابوس‌نامه و نشانگرهای گفتمان سخن گفته خواهد شد. سپس، نشانگرهای موجود در متن این کتاب براساس تقسیم‌بندی چهارگانه 1- نشانگرهای تفصیلی، 2- نشانگرهای تقابلی، 3- نشانگرهای استنتاجی و 4- نشانگرهای زمانی تحلیل و بررسی می‌گردد و با توجه به نتایج به دست آمده از بررسی‌ها، به سؤالاتی که در ارتباط با این پژوهش و در بخش مقدمه مطرح شده است، پاسخ داده‌ می‌شود.