تصحیح نوآیینِ شاهنامه؛ بررسی ویرایشِ فریدون جنیدی

Abstract

شگفت‌انگیزترین تصحیح <em>شاهنامه</em> در تاریخچۀ متن‌شناسی حماسۀ ملّی ایران، ویرایش شش جلدی (یک جلد پیشگفتار و پنج جلد متن) فریدون جنیدی (تهران، بنیاد نیشابور، 1387) است. در این کار که برخلاف شیوۀ متداول در تصحیح علمی-انتقادیِ متون، به جای توجّه به دست‌نویس‌های <em>شاهنامه</em> و مقابلۀ آن‌ها غالباً از معیارهای فرعی و جانبی برای ویرایش استفاده شده 33779 بیت <em>شاهنامه</em> الحاقی و فقط 16095 بیت، اصلی و سرودۀ خود فردوسی تشخیص داده شده است. لزوم تطبیق ابیات با اندیشه‌های ایران باستان، توجّه به معانی ریشه‌ای واژه‌ها، معنی نداشتن ابیات، تاریخی‌انگاریِ همۀ داستان‌های <em>شاهنامه</em>، استناد به ضبط نادرست بیت‌ها، نادیده گرفتنِ کاربردهای کهن لغات و دستور تاریخی و بی توجّهی به جنبۀ ادبی سخن فردوسی، برخی از اصول و مستندات ویراستار این متن برای برافزوده دانستنِ حدودِ دو سوم ابیات <em>شاهنامه</em> است. پس از مطالعۀ کامل و دقیق همۀ شش دفترِ این ویرایش، با نقل و بررسیِ نمونه‌هایی - در نه بخشِ: پیشگفتار ویرایش، بیت‌های الحاقی، ضبط بیت‌های اصلی ویرایش، توضیح بیت‌های اصلی، قرائت‌ها و املاهای ابیات اصلی، اصلی پنداشتن بیت‌های الحاقی، ابیات فوت شده، چند نکتۀ دیگر، ملاحظات روش‌شناختی و نتیجه‌گیری - نشان داده شده است که ویرایش جدید <em>شاهنامه</em> به رغم سی سال زحمت علاقه‌مندانۀ ویراستار آن، متأسفانه فاقد اعتبار علمی است.