شرح الحکمة العرشیة ملا اسماعیل اصفهانی، پاسخی به جرح عرشیۀ احسائی

Abstract

رسالۀ «<em>شرح الحکمة العرشیة</em>» اثر حکیم ملا اسماعیل اصفهانی (واحدالعین) شرحی توضیحی بر کتاب <em>عرشیۀ</em> ملاصدرا است. هدف اصلی شارح از تألیف رساله، پاسخ به اشکالات احسائی بر <em>عرشیۀ</em> ملاصدرا است. شیخ احمد احسائی از منتقدان آرا و مبانی حکما به ویژه ملاصدرا است و در کتاب <em>شرح مشاعر</em> و <em>شرح عرشیه</em> که شرحی انتقادی است، اشکالات متعددی را بر <em>مبانی</em> ملاصدرا وارد کرده است. احسائی که ادعای فهم آیات و روایات دارد با این سلاح به رویارویی مبانی ملاصدرا، از قبیل اصالت وجود، تشکیک وجود، سنخیت بین علت و معلول، وحدت وجود، قاعده بسیط‌‌الحقیقه و... رفته و مدعی شده که قواعد مذکور منافی آیات و روایات است. در مقابل، ملا اسماعیل اصفهانی که پرورش یافتۀ مکتب ملاصدرا و از شاگردان ملا علی نوری و استاد ملا هادی سبزواری است، با تبیین و تحلیل آرای ملاصدرا در پی دفاع از افکار او برآمده، و نشان داده که احسائی فهم غلطی از مطالب ملاصدرا و آیات و روایات داشته است. البته حکیم اصفهانی موفق به شرح کامل <em>عرشیه</em> نشده، و تنها بر بخش­‌های اولیۀ آن شرح نوشته است. نسخ متعددی از این رساله در کتابخانه‌های کشور موجود است.