واکاوی دیگری از ترکیبِ «پری‌مار» در بیتی از حدیقةالحقیقة سنایی با بهره‌گیری از اساطیر و افسانه‌های عامیانه

Abstract

«پری‌مار» ترکیبی غریب است که سنایی غزنوی و خاقانی شروانی با استفاده از آن، معشوقکانِ زیبا‌رویِ دیوسیرت را به آن تشبیه کرده‌اند. برخی شارحین و مفسرین اشعار این دو شاعر، بی هیچ توضیح و تفسیری، از کنارِ این ترکیب گذشته‌اند؛ آن دسته از شارحینی نیز که در توضیح و واکاویِ آن کوشیده‌اند، معنای درست و به‌‌قاعده‌ای از «پری‌مار» به دست نداده‌اند و گویی در تحلیل آن، دچار ابهام و سردرگمی شده‌اند. به باورِ نویسندة این جستار، ترکیبِ «پری‌مار»، سرنوشتی اسطوره‌ای و افسانه‌ای را از سر گذرانیده است؛ زیرا با بررسی اساطیر و افسانه‌ها، می‌توان بر آن بود که سرنوشت پریان (زن ـ ایزدانِ کهنِ کامکاری و باروری) و ماران، از کهن‌ترین زمان‌ها، به عللی مانند قمری‌بودنِ آنها، پیوندشان با زایندگی و کامکاری، ارتباطشان با جادوگری، و پیوستگی‌شان با آب، به هم گره خورده و در پیوند بوده‌ است. این ارتباط که حتی پس از دین‌آوریِ زرتشت و اصلاحات دینی او ادامه می‌یابد، سبب شده است ترکیبی اساطیری به نام «پری‌مار» در قالب یکی از «اسطوره‌های ترکیبیِ پیکرگردانی» ایجاد شود که هم نماد زیبایی و کامرانی و هم نمادی اهریمنی است؛ و سنایی معشوقکان کامران و شهوت‌ران را به آنان تشبیه کند.