شناسایی مولفه های منظر تاریخی شیراز بر اساس مطالعه تطبیقی ‏ تصاویر ترسیم شده توسط جهانگردان خارجی ‏

Abstract

نگاه متن‌وار و ساختاری به منظر امکان تجزیه و تحلیل بصری مفاهیم و عناصر موجود در منظر را در قالب یک ‏پژوهش بصری ممکن می‌سازد. در این نوشتار از اسناد تاریخی و راهبرد توصیفی و اکتشافی در پژوهش منظر استفاده شده و ‏تحلیلها در رویکردی استنتاجی به نتایج منتهی می‌شوند. همچنین می‌توان آنرا نوعی تحقیق بصری نیز نامید که به تصویر به ‏عنوان ابزار استخراج و استقراء می‌نگرد و نگاهی تازه به موضوع تصاویر ترسیم شده در سفرنامه ها دارد. از آنجا که هدف این پژوهش بررسی منظر کلان تاریخی شیراز در تصاویر سفرنامه‌ها ‏است. لذا چهار تصویر از سیاحان خارجی (دلند، شاردن، نیبور و بروگشن) که واجد مشخصه‌های منظر کلان شهر (ترسیم ‏شده در ترازی بالاتر از سطح شهر) هستند، انتخاب گردیده است. هر تصویر به عناصر تشکیل دهنده (طبیعی (پایه و ثانویه) ‏و انسان ساخت) و مشخصه‌ها (میزان جزئیات) تجزیه و مورد ارزیابی کیفی و کمی قرارگرفته است. درصد تفکیکی هر عنصر از ‏تصویر محاسبه و میزان توجه به جزئیات نیز در طیفی سه ارزشی (زیاد، متوسط و ضعیف) تحلیل شده است. نتایج حاصل از ‏پژوهش نشان دادند، مجموعه کوه‌های شمالی و جنوبی شهر، باغها و پوششهای سبز قرار گرفته در محور منتهی به دروازه ‏قرآن، مهمترین عناصر طبیعی منظر کلان شهر هستند که اغلب با جزئیات متوسط و زیاد ترسیم شده‌اند. متحدثات انسان ‏ساخت مانند دروازه قرآن و بقعه علی بن حمزه (ع) نه نیز از مهمترین عناصر غیر طبیعی منظر تاریخی شیراز به شمار می-‏آیند. در نهایت رودخانه خشک دیگر عنصر طبیعی منظر کلان شهر است که هرچند با جزئیات کم ترسیم شده ولی به ‏عنوان یک عنصر کلیدی در تصاویر دیده می‌شود. شایسته است مدیریت شهری نسبت به حفظ این موارد جهت تداوم هویت ‏منظر تاریخی شهر اهتمام جدی داشته باشد.‏