بررسی مقایسه ‏ای نقش زنان در نزاع‏ های درون‏ خانوادگی اسطوره‏ های ایرانی و یونانی و رومی (برپایه شاهنامۀ فردوسی و متون اساطیری یونان و روم)

Abstract

هدف این پژوهش بررسی میزان نقش زنان در اسطوره‌ها ازنظر ارتباط با عناصر درون‌خانوادگی است. میان آثار بررسی‌شده ازنظر مضامین و گره‌خوردگی حوادث و شخصیت‌ها، همسانی‌ها و گاه ناهمسانی‌هایی وجود دارد. در این پژوهش کوشش می‌شود با تطبیق و مقایسه، به تحلیل تطبیقی و مقایسه‌ای محتوای این آثار و نیز مشخص‌کردن میزان همانندی‌ها یا ناهمسانی‌های دو جامعۀ شرقی و غربی در مقولۀ نقش زنان در نزاع‌های درون‌خانوادگی پرداخته شود. نگارندگان با توجه به پژوهش‌های ادبیات تطبیقی و بر مبنای مکتب امریکایی با روش تطبیقی ـ توصیفی ـ تحلیلی درپی آن‌اند تا تأثیرگذاری زنان را در نزاع‌های درون‌خانوادگی اسطوره‌ها و حماسه‌ها تحلیل کنند. دستاورد پژوهش بیانگر آن است که در اساطیر ایرانی، به‌ویژه در نزاع میان گشتاسب و اسفندیار، زنان نقش منفعلی دارند؛ چندان توجه‌برانگیز نیستند و حتی در سایة مردان قرار می‌گیرند. این امر می‌تواند با حاکمیت مردسالاری در فرهنگ ایرانیان پیوند داشته باشد؛ اما در اساطیر یونانی و رومی، زنان نقش توجه‌برانگیزی دارند و به‌نوعی یا نقش تحریک‌کننده دارند و یا اینکه عامل بازدارندگی هستند؛ حتی در این میان قربانی هم می‌شوند. حسادت، گریختن و فرار با جانان، عصیان و تمرّد و خیانت از وجوه مشابه و همسان روایت‌ها و کاهش زمینه و بافت اساطیری، شرط‌گذاشتن برای خواستگاران دختر، گروگان‌گیری، قابلیّت جادوگری، ایجاد دیوانگی و جنون، شهوت‌پرستی و کامجویی، جان‌بازی و جان‌نثاری برای وطن، عشق به همسر، خردمندی و حق‌طلبی و دعوت به سکوت و آرامش از وجوه تفاوت و ناهمسانی روایت‌ها بود. شاهدهای متن فارسی از کتاب شاهنامۀ فردوسی است و شاهدهای مربوط به یونان و روم از کتاب‌های مدیا و هکاپ، ایفی‌ژنی در اولیس، اسطوره‌های یونان و فرهنگ اساطیر یونان و روم بیان شده است.