معانی و کارکردهایِ نادر و بدیعِ حروف اضافه در منظومۀ حماسیِ زرّین‌قبانامه

Abstract

زرّین‌قبانامه یکی از بلندترین منظومه‌های حماسی پس از شاهنامه است. نویسنده در این اثر به ذکر دلاوری‌ها و جنگ‌های زرّین‌قبا، رستم و خاندان رستم در زمان پادشاهی کیخسرو و عهد نبوت سلیمان نبی (ع) و نبرد آنان با انیرانیان می‌پردازد. شاعر منظومة حماسی ـ عامیانة زرّین‌قبانامه، ناشناس و زمان سرایش آن نامعلوم است؛ ولی مصحّح آن برپایة شواهدی که به دست می‌دهد، زرّین‌قبانامه را به عهد صفویه مربوط می‌داند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سبک‌شناسیِ منظومۀ زرّین‌قبانامه که در ذیلِ ویژگی‌های زبانی این اثر قرار دارد، کاربرد «حروف اضافه» در معانی و کارکردهای کم‌سابقه و بدیع است؛ به‌گونه‌ای‌که شاید بتوان زرّین‌قبانامه را ازلحاظ تنوع و نوآوری‌های استفاده از حروف اضافه، یکی از منظومه‌های یگانه و منحصربه‌فرد در بین متون ادب پارسی دانست. در منظومۀ زرّین‌قبانامه، برخی از حروف اضافه مانند «از»، «به» و «در»، در معانی نادر یا بدیع به ‌کار رفته‌ است؛ حتی در این منظومه، حروف اضافه نقش‌هایی دیگرگون و گاهی نادر در نحوِ جمله دارد؛ از آن جمله است: کاربرد دو حرفِ اضافة پیاپی برای یک متمم؛ استفادة بدیع از حروف اضافه در ابتدایِ برخی افعال مرکب؛ آوردنِ حرف اضافه پیش از مفعول.