روزنامه و اینترنت؛ واکاوی تحولات صنعت روزنامه در فرایند اینترنتی‌شدن در ایران

Abstract

با توجه به نقش در حال گسترش اینترنت در فضای رسانه‌ای مقالة حاضر به واکاوی وضعیت صنعت روزنامه در ایران و جهان و تحولات آن پرداخته است. مبنای مطالعه واکاوی آن جنبه‌‌هایی از صنعت روزنامه است که با تغییر فضای رسانه‌ای از چاپی به مجازی دستخوش تحول شده است؛ از جمله «تغییر رابطة یک طرفة بین سه عامل تولید، مصرف و تبلیغات»، «بازشدن بستة محتوا»، «تغییرات مربوط به دوره‌ای‌بودن انتشار»، «استاندارد‌بودن محتوای خبری» و «مرجعیت رسانة چاپی». مقاله ضمن اشاره به مشکلات ساختاری صنعت روزنامه در ایران و نیز گسترش نفوذ اینترنت در حوزۀ رسانه‌‌های خبری نشان می‌دهد که هنوز روزنامۀ چاپی مرجعیت خود را حفظ کرده است. علیرغم آن اینترنتی‌شدن فضای خبری در ایران به واسطة «باز‌کردن بستة محتوای روزنامه بخشی از بازار روزنامه را از آن منتزع ساخته و درآمد‌های انحصاری روزنامه‌‌ها را در آن حوزه‌‌ها به سوی رسانه‌‌های جدید سوق داده است. هر چند روزنامه‌‌ها با اقداماتی از جمله برخط‌شدن و چند‌رسانه‌ای‌شدن در پی رفع مشکلات ناشی از این تغییرات برآمده‌اند اما موفقیت‌‌ها محدود بوده است. گره‌‌های ساختاری و خلاء‌های قانونی موجود به همراه دولتی‌بودن یا وابستگی بسیاری از روزنامه‌‌ها به بخش دولتی و نیز سیاست‌زدگیِ صنعتِ روزنامه اثر این مشکلات را مضاعف ساخته است. حاصل باعث تضعیف روزنامه‌نگاری رسمی و کاهش نفوذ آن شده است. محتمل است محدود شدن نفوذ روزنامه‌‌ها، فضای کنش سیاسی را از اشکال رسمی و استاندارد به حوزه‌‌های غیراستاندارد و غیررسمی براند.