تحلیل نقش توسعۀ گردشگری در رونق کسب‌وکارهای خُرد روستایی مطالعۀ موردی: دهستان باروق، شهرستان میاندوآب

Abstract

با رشد و رونق گردشگری نیازها و تقاضاهای جدیدی پیش می‌آید و میزان تقاضای کالاها، خدمات و امکانات موجود افزایش می‌یابد. این امر محیطی را برای شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید فراهم می‌کند و موجب افزایش روحیۀ کارآفرینی بین روستاییان می‌شود و به افزایش سرمایه‌گذاری و ایجاد بنگاه‌های جدید اقتصادی در مناطق روستایی می‌انجامد. بنابراین، هدف تحقیق حاضر بررسی تأثیر توسعۀ گردشگری روستایی در رونق کسب‌و‌کارهای خُرد است. بنیان تحقیق مبتنی بر پراگماتیسم است. از لحاظ هدف نیز، از نوع کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی ـ تحلیلی است و برای گردآوری اطلاعات از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شده است. قلمروی مکانی تحقیق دهستان باروق است که طبق سرشماری سال 1395، دارای 3415 خانوار و 12024 نفر جمعیت است. نمونۀ آمار، در مرحلۀ کمّی، براساس فرمول کوکران، شامل 294 خانوار روستایی بود و در فاز کیفی، با انجام 38 مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته، اشباع ‌نظری حاصل شد. انتخاب خانوارها از میان خانوارهایی بود که دارای کسب‌و‌کارهای خرد بوده یا در زمینۀ گردشگری و خدماتی مشغول فعالیت بودند و مصاحبه‌هایی نیمه‌ساختاریافته با مدیران روستایی، مالکان بنگاه‌های اقتصادی، خبرگان محلی، گردشگران و صاحبان مشاغل انجام شده است. داده‌های کمّی با استفاده از آزمون‌های هم‌بستگی، تی‌تک نمونه‌ای، رگرسیون و تحلیل ‌مسیر تجزیه‌و‌تحلیل شدند و در تحلیل‌های کیفی نیز، نظریۀ مبنایی استفاده شد. نتایج نشان داد که زمینه‌‌های مختلفی برای ایجاد کسب‌و‌کارهای جدید در بخش‌های کشاورزی، صنعت، خدمات و گردشگری در محدودۀ مورد مطالعه وجود دارد. ولی مهم‌ترین زمینۀ ایجاد کسب‌و‌کار، در این منطقه، توسعۀ مشاغل خدماتی و فرآوری محصولات کشاورزی است، به‌طوری که بین گسترش گردشگری روستایی و ایجاد کسب‌و‌کارهای خرد در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست‌محیطی در سطح آلفای 0.05 درصد رابطۀ معناداری وجود دارد. همین‌طور، توسعۀ گردشگری روستایی، براساس روش تحلیل‌ مسیر در مشاغل غیرکشاورزی مانند مشاغل خدماتی با میزان بتای 786/0 و صنایع روستایی با 389/0، اثرات قابل‌توجهی دارد و بخش کشاورزی با مقدار 254/-، به‌دلیل کم‌آبی موجود در منطقه و کاهش راندمان محصولات تولیدی، در ردۀ پایین‌تر قرار گرفته است.