شناسایی مهمترین صفات اقتصادی در برنامه اصلاح نژاد ماهی آزاد دریای خزر(Salmo trutta caspius) با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی یا AHP(Analytical Hierarchy Process)

Abstract

در تحقیق حاضر، برای تعیین مهمترین صفات، در برنامه اصلاح نژاد ماهی آزاد دریای خزر روش تحلیل سلسله­ مراتبی استفاده و دو پرسشنامه در دو مرحله تهیه شد.پرسشنامه اول به 43 مرکز تکثیر و پرورش ماهی آزاد دریای خزرارسال گردیدتا بر اساس تشخیص و تجربه کاری خود از بین 15 صفت اقتصادی آزاد ماهیان، شش صفت اولویت­دار در برنامه اصلاح نژاد ماهی آزاد خزر را انتخاب نمایندکه از 43 مزرعه، 26پرسشنامه­ی تکمیل شده دریافت شد. برای ادامه کار و تدوین پرسشنامه دوم شش صفت،ضریب رشد دمایی، ضریب تبدیل غذایی، تاخیر در بلوغ جنسی، بازماندگی، درصد فیله و رنگ قرمزی فیله انتخاب شدند.در پرسشنامه دوم، مطابق دستورالعمل،15 پرسش مقایسه جفتی بین شش صفتی که فراسنجه های ژنتیکی آنها قبلا در مقالات محاسبه شده بود، تدوین شد. پرسشنامه دوم برای 26 نفر که قبلا پرسشنامه اول را تکمیل کرده بودند، ارسال شد و از آنها خواسته شدکه این پانزده مقایسه را با در نظر گرفتن میزان بهبود ژنتیکی صفاتکه منجر به سود بیشتر خواهد شد، انجام دهند. از 26مزرعه در فاز دوم تعداد 21 مزرعه دار(81%)مقایسه­های جفتی را انجام دادند. برای تجزیه و تحلیل آماری از روش تحلیل سلسله مراتبی یا AHPجهت محاسبه ارزش ترجیح انفرادی استفاده گردید. وکتور ارزش­های ترجیح انفرادی و نرخ ناسازگاری (Inconsistency Ratio) با استفاده از نرم افزار سوپردسیژن <em>(</em>Super Decision software) محاسبه شد.زمانی که نرخ ناسازگاری کمتر از 1/0 می شود، نتایج حاصله قابل اطمینان خواهد بود. مقادیر نرخ ناسازگاری بعد از اصلاح ماتریس­های ترجیح انفرادی که نرخ ناسازگاری بالای 1/0 داشتند، بین 02722/0 تا 10765/0 تغییر کرد. مقایسه مقادیر میانه الویت­های نرمال شده ترجیح انفرادی برای بهبود ژنتیکی صفات مهم اقتصادی ماهی آزاد دریای خزر که از روش AHP بدست آمد، نشان داد در هردو حالت قبل و بعد از تصحیح ماتریس­ها، بیشترین میزان ترجیح برای دو صفت ماندگاری(252/0و191/0) و ضریب تبدیل غذایی( 201/0 و 275/0) بود. صفت تاخیر در بلوغ جنسی (152/0و142/0) در هر دوحالت رتبه سوم را کسب کرد. همچنین پس از تصحیح ماتریس­ها صفت ضریب رشد دمایی (112/0و133/0) در جایگاه چهارم و صفات درصد فیله(132/0و094/0) و قرمزی گوشت(073/0و057/0) در الویت­های بعدی قرار گرفتند. نتایج این تحقیق در تدوین برنامه اصلاح نژاد ماهی آزاد دریای خزر به عنوان گونه ارزشمند بومی جهت توسعه آبزی پروری کاربرد دارد.