نقش عناصر نمادین در ساخت آینده تأملی آینده‌پژوهانه بر نقش رسانه در بازآفرینی اساطیر

Abstract

یکی از بارزترین وجوه آینده‌پژوهی به‌مثابه یک فناوری اجتماعی، تصویرپردازی از آینده مطلوب و طراحی اقداماتی برای تحقق این آینده است. شکل بخشیدن به واقعیت اجتماعی آینده در فضای بین‌الاذهانی جمعی نیاز به رویکردها و ابزارهایی دارد که عمدتاً از جنس عناصر فرهنگی هستند و ریشه در تاریخ و عناصر نمادین مشترک و ارزش­های یک اجتماع دارند. یکی از مهم‌ترین این عناصر، اسطوره است. در این مقاله ابتدا در چارچوب سنت پژوهش کیفی با تکیه‌بر روش تأملی و نظرورزی به تشریح نقش اسطوره در ساخت تصاویر ذهنی آینده پرداخته شده است و سپس دو مجموعه­ تلویزیونی «آب پریا» و «محله گل‌وبلبل» با استفاده از روش نقد اسطوره­ای، تحلیل شده­اند تا ظرفیت‌های رسانه برای بازآفرینی اسطوره­ها به دقت بررسی شود. نتایج این پژوهش نشان می­دهد که رسانه­های جمعی به‌مثابه یکی از آبشخورهای فرهنگی، ظرفیت بالایی برای استفاده از اسطوره­ها به‌منظور تصویرپردازی از آینده مطلوب جمعی دارند؛ اما نکته­ مهم، فهم کهن‌الگوها و تلاش برای بازآفرینی مداوم اسطوره­ها در قالب داستان­هایی است که نسل­های امروز و فردا، بتوانند با آن‌ها ارتباط برقرار کنند.