بررسی سرلوح قرآنی مذهَّب قاجاری به شماره ثبت 3089 از کتابخانه مرکزی تبریز براساس اصول شکل و زمینه نظریة روان‌شناسانة گشتالت

Abstract

قوانین گشتالت به عنوان نظریه­ای در باب مطالعۀ روان‌شناسانه ادراک انسان از محیط توسط برخی پژوهشگران در حوزه­های مختلف از قبیل پوستر، نقاشی شهری و غیره مورد استفاده قرار گرفته است. این الگوی روان­شناختی می­تواند در حوزۀ صفحه­آرایی اسلامی و به خصوص نسخ ارزشمند قرآنی نیز راه­گشا باشند. نظریۀ گشتالت مجموعه­ای از اصول و قوانین بصری است که یکی از آنها قانون«شکل و زمینه» نامیده می­شود. نسخه قرآنی مذهب بر جای مانده از دورة قاجار با شماره ثبت 3089 به لحاظ غنای نقوش و کیفیت تذهیب کاری آن بسیار حائز اهمیت و مناسب مطالعات بیشتر است. این پژوهش بررسی و چگونگی ادراک و شناخت الگوهای بصری در اجزاء تذهیب قرآنی را با بهره­گیری از مفهوم شکل و زمینه از قوانین گشتالت مد نظر دارد. این پژوهش به شیوة توصیفی ـ‌ تحلیلی و به منظور پاسخگویی به این سؤال اساسی انجام یافته است که: بنیان و ساختار تزئینات سرلوح قرآن مورد نظر براساس قوانین تشکیل دهندۀ اصل شکل و زمینه از اصول نظریۀ روان‌شناسانۀ گشتالت چگونه قابل واکاوی است؟ تحلیل عناصر بکار رفته در سرلوح این قرآن نفیس و مطالعه ساختار بصری و نقش‌مایه­های آن براساس قانون شکل و زمینه گشتالت میزان صلابت و استحکام ترکیب­بندی آن را مشخص می­کند.