اثر روش‌های مختلف خاک‌ورزی بر فعالیت آنزیم‌های فسفاتاز و اوره‌آز در یک خاک آهکی

Abstract

<strong><span lang="FA" dir="RTL">حفظ بقایا و کاهش دفعات شخم در خاک، </span><span lang="FA" dir="RTL">راهکاری مناسب در جهت </span><span lang="FA" dir="RTL">حفظ و بهبود کیفیت خاک می­باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر روش­های خاک­ورزی و مدیریت بقایا بر فعالیت آنزیم­های فسفاتاز و اوره­آز یک خاک آهکی در تناوب گندم-ذرت در سال 96-1395 و 97-1396 اجرا گردید. آزمایش به صورت کرت­های یک­بار خُرد شده در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی و با سه تکرار در شرایط مزرعه­ای در زرقان استان فارس انجام شد. تیمارها شامل روش­های خاک­ورزی در سه سطح (خاک­ورزی رایج، کم­خاک­ورزی و بی­خاک­ورزی) به عنوان فاکتور اصلی و مدیریت بقایا در دو سطح (</span><span lang="AR-SA" dir="RTL">حفظ 30 درصد بقایا و حذف تمام بقایا</span><span lang="FA" dir="RTL">) به عنوان فاکتور فرعی بود. نتایج نشان داد اثر روش­های خاک­ورزی و بقایا بر فشردگی، ماده آلی و فعالیت­های آنزیمی خاک معنی­دار بود. در شرایط حذف بقایا، همواره </span><span lang="FA" dir="RTL">بیشترین فشردگی خاک در عمق سطحی (</span><span>cm</span><span lang="FA" dir="RTL"> 0-10) در سامانه بی­خاک­ورزی و با افزایش عمق (</span><span>cm</span><span lang="FA" dir="RTL"> 10-20) در سامانه خاک­ورزی رایج حاصل شد. درمقابل، بیشترین ماده آلی خاک در هر دو محصول در سامانه کم­خاکورزی و حفظ 30 درصد بقایا مشاهده شد. کمترین میزان آنزیم فسفاتاز قلیایی در گندم (</span><span>µg PNP g^-1 soil h^-1</span><span lang="FA" dir="RTL"> 00/917) و ذرت (</span><span>µg PNP g^-1 soil h^-1</span><span lang="FA" dir="RTL"> 00/443) در سامانه خاک­ورزی رایج و حذف بقایا فراهم شد. بیشترین میزان آنزیم فسفاتاز اسیدی در گندم (</span><span>µg PNP g^-1 soil h^-1</span><span lang="FA" dir="RTL"> 65/442) و سپس در ذرت (</span><span>µg PNP g^-1 soil h^-1</span><span lang="FA" dir="RTL"> 17/374) با انجام عملیات کم­خاک­ورزی و حفظ 30 درصد بقایا به دست آمد. اما، در سامانه بی­خاک­ورزی </span><span lang="FA" dir="RTL">بیشترین فعالیت آنزیم اوره­آز </span><span lang="FA" dir="RTL">در کشت ذرت (</span><span>µg NH₄ g^-1 soil h^-1</span><span lang="FA" dir="RTL"> 33/198) و سپس </span><span lang="FA" dir="RTL">در کشت گندم </span><span lang="FA" dir="RTL">(</span><span>µg NH₄ g^-1 soil h^-1</span><span lang="FA" dir="RTL"> 67/181) مشاهده شد. بنابراین، </span><span lang="AR-SA" dir="RTL">در یک خاک آهکی </span><span lang="FA" dir="RTL">اتخاذ </span><span lang="AR-SA" dir="RTL">عملیات کم­خاک­ورزی و باقی گذاشتن 30 درصد بقایای گیاهی </span><span lang="FA" dir="RTL">جهت کاهش فشردگی، افزایش ماده آلی و بهبود فعالیت­های آنزیمی خاک </span><span lang="AR-SA" dir="RTL">در تناوب گندم-ذرت </span><span lang="FA" dir="RTL">پیشنهاد می­گردد</span><span lang="AR-SA" dir="RTL">.</span></strong>