نقش دلالت زمانی در تبیین کاربردهای حال التزامی در زبان فارسی معاصر

Abstract

در این پژوهش درجست‌وجوی تبیینی یکدست برای تمامی کاربردهای حال التزامی، ابتدا با اتکا به پیکره‌ای با حدود ۳۰۰۰ جملۀ حال التزامی، تمامی کاربردهای آن استخراج و دسته‌بندی شده ‌است. در جملات ساده و در بندهای موصولی، عامل التزامی‌ساز عموماً معنایی است. عامل التزامی‌ساز در بندهای متممی و بندهای قیدی، به‌ترتیب فعل جملۀ اصلی و حرف ربط است. در ادامه، با استفاده از رویکرد کامری (۱۹۸۵) و رایشنباخ (۱۹۴۷) نشان دادیم که حال التزامی دارای زمان نسبی (مقابل زمان مطلق) است. همچنین با اتخاذ رویکرد درزی و کواک (۲۰۱۵) در تبیین کاربردهای التزامی در بندهای متممی، به بررسی کاربردهای این وجه در جملات ساده و بندهای موصولی و قیدی پرداخته‌ایم. زمان مرجع در جملات ساده و بندهای موصولی برابر با زمان گفتار است. زمان مرجع در بندهای قیدی بسته به نوع حرف ربط، ممکن است برابر با زمان گفتار یا زمان فعل اصلی باشد. چه زمان مرجع، برابر با زمان گفتار باشد و چه برابر با زمان فعل اصلی باشد، در هر صورت فعل التزامی دارای «زمان نسبی غیرگذشته» است. به عبارت دیگر، نسبت به نقطۀ R به حال یا آینده (غیرگذشته) دلالت دارد