رده‌شناسیِ ترتیبِ واژه‌ها در دو گونۀ غربی و شرقیِ زبانِ گیلکی

Abstract

گیلکی که از شاخۀ شمال غربی زبان‌های ایرانی است، دارای دو گونۀ شرقی و غربی است که با هم تفاوت‌هایی دارند و در مواردی فهم متقابل را دشوار می‌کند. پژوهش حاضر، در چهارچوب رده‌شناسی زبان، به بررسی تفاوت‌ها و شباهت‌های این دو گونۀ زبانی از نظر ترتیب واژه‌ها و توالی ارکان جمله و مقایسۀ آنها پرداخته‌است. گیلکی رشت نمایندۀ گونۀ غربی و گیلکی لاهیجان نمایندۀ گونۀ شرقی در نظر گرفته شده و بیست­وچهار مؤلفۀ ترتیب واژه‌ها در چهارچوب نظری گرین‌برگ (1966) با توجه به مؤلفه‌های همبستگی درایر (1992) و با الگوگیری از دبیرمقدم (1392) جداگانه بررسی و با یکدیگر مقایسه شده‌است. داده‌های گویشی با مصاحبۀ مستقیم و ضبط صدای گویشوران گردآوری شده‌است. یافته‌های پژوهش حاکی است که دو گونۀ بررسی­شده با وجود یکسانی الگوی کلی ترتیب واژه‌ها، در سه مؤلفه‌ با یکدیگر تفاوت‌های جزئی دارند؛ «نوع حرف‌اضافه»، «توالی صفت و مبنای مقایسه»، و «فعل اصلی و فعل کمکی زمان- نمود».