سیاست خارجی دولت انگلستان در قبال بیداری اسلامی: مطالعه موردی مصر

Abstract

وقوع بیداری اسلامی در مصر و سقوط رژیم دیکتاتوری حسنی مبارک ـ‌شریک راهبردی بریتانیا و آمریکا‌ـ موجب شد تا ترتیبات سیاسی‌-‌امنیتی منطقه شمال آفریقا دست‌خوش دگرگونی و تحول شود. سرنگونی مبارک و به قدرت رسیدن جریان­ اسلام­گرای اخوان­المسلمین، مقامات انگلیس را بر آن داشت تا در سیاست­های خود در برابر مصر بازنگری و تجدیدنظر کنند. مقاله حاضر با هدف پاسخ‌گویی به پرسش کلیدی «بریتانیا در مواجهه با جنبش­های اسلامی و امواج بیداری اسلامی، چگونه آنها را در راستای اهداف ملی و سیاست­های خود مدیریت، جهت­دهی یا کنترل می‌کند؟» تألیف شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می­دهد که سیاست بریتانیا در قبال بیداری اسلامی مبتنی بر رویکردهای استعمارنوین، در جهت احیای دولت­های قدرتمند وابسته و پاسخ‌گو به قدرت‌های بزرگ است. به‌همین‌منظور دولت­سازی بریتانیا در کشور مصر بر سه پایه «آموزش، کادرسازی و ایجاد شبکه هم‌سو» قرار گرفته است. در گام نخست، نخبگان مصری هم‌سو با سیاست‌های انگلیس، در فرآیند یک توافق سیاسی، قدرت را در دست می­گیرند. بر این اساس در شرایط کنونی نظامیان و ارتش مصر این نقش را بر عهده دارند. در گام دوم، آموزش و بازسازی نهادهای نظامی، انتظامی و امنیتی در دستور کار قرار می­گیرد و در عمل بسترها به گونه­ای طراحی می‌شوند که مسئولیت نهادهای نظامی‌ـ‌امنیتی به دست دانش­آموختگان مراکز امنیتی بریتانیا و غرب باشد. در گام نهایی نیز، آموزش رسانه­ها، زنان و جوانان و به‌طور هم‌زمان کارآفرینی و توسعه مدنی مدنظر است تا در این راستا، علاوه بر اجرای طرح­ توسعه سیاسی‌ و اقتصادی مطلوب لندن، فضای افکار عمومی مصر به سود بریتانیا مهندسی شود. همچنین تقویت فمنیسم و توسعه خبرنگاری و تربیت سیاسی با هدف تأسیس احزاب جدید در قالب اندیشه­های سکولاریستی، با هدف مهار و تضعیف جریان‌های اسلام­گرا در مصر انجام می­گیرد.