نامۀ شمارۀ یکِ اسناد سغدیِ کوه مُغ (نامۀ عبدالرحمن صُبح به دیواشتیچ)

Abstract

در سال 1932م. مجموعه‌ای از اسناد در کوه مُغ در شمال غرب تاجیکستان پیدا شد که بیشتر آنها اسناد اقتصادی و تجاری بودند. برخی از این اسناد ساختار نامه دارند و به بایگانی دیواشتیچ، فرمانروای پنجیکنت در سدۀ هشتم میلادی تعلق دارند. این نامه‌ها از چند جهت دارای اهمیت‌اند، از لحاظ زبان‌شناختی، شناخت تاریخ تحول زبان سغدی، آیین نگارش نامه‌ها، مسایل سیاسی، تاریخی و فرهنگی و سایر جنبه‌ها. در این پژوهش، هدف بررسی زبانی و شیوۀ نگارش «نامۀ شمارۀ یک» از مجموعۀ اسناد کوه مغ است. در این راستا، ابتدا پیشینۀ این نامه بررسی و سپس به محتوای آن از لحاظ ریشه‌شناسی واژه‌ها و برخی ساخت‌های زبانی پرداخته شد. همچنین در مواردی، آیین نگارش این نامه با دیگر نامه‌های مشابه به زبان سغدی مقایسه شده است. بررسی این نامه، نشان داد که برخی عبارت‌های مربوط به آیین نامه‌نگاری تنها در این نامه آمده و در دیگر اسناد کوه مغ مشاهده نمی‌شوند. همچنین نمونه‌ای از فعل مرکب و ساخت‌ توانشی در این نامه معرفی شدند. تاثیر زبان عربی نیز در این نامه مشهود است.