تأملی در معیار کبیره و صغیره از منظر فریقین

Abstract

چکیــده درباب تعیین معیار بازشناسی گناه کبیره از گناه صغیره انبوهی از دیدگاه­ها در میان فریقین در گذر زمان مطرح گردیده است؛ اما این دیدگاه­ها که به مثابۀ راه­حل­های متفاوت است هیچ‏گاه توسط دانشمندان مقایسه و ساماندهی نشده است. علاقمندان به این قبیل مباحث از یک سو ناگزیرند این قبیل دیدگاه­ها را مطالعه کنند؛ اما از سوی دیگر با مطالعۀ این دیدگاه­های فاقد ساختار نه تنها به رهیافت تازه­ای نمی­رسند، بلکه گاهی ممکن است در میان راه بر اثر دلزدگی کار را رها ساخته و صَرف وقت در این قبیل امور را بی­فایده تلقی کنند. در این نوشتار که با بهره­گیری از روش توصیفی–تحلیلی سامان یافته تلاش کردیم ضمن ارائۀ راه­حلی تازه‌، دیدگاه­های فریقین را نیز مقایسه و ساماندهی کنیم. ساماندهی و مقایسۀ دیدگاه­ها که حجم زیادی از این نوشتار را به خود اختصاص داده از طریق طبقه­بندی آنها ذیل دیدگاه­های اجتهادگرایانه و دیدگاه­های نص­گرایانه که هر کدام به نوبۀ خود طیف عظیمی از دیدگاه‌ها را در بر می‌گیرد، انجام شده است. راه حل پیشنهادی که از لابلای مطالعۀ همین دیدگاه­ها به دست می‌آید از این قرار است که اگر در موضوع محل بحث، نصی وجود داشته باشد طبعا اولویت با همان نص خواهد بود؛ اما اگر نصی وجود نداشته و یا نص موجود با مشکل رو برو باشد (مانند مورد محل بحث)، در این صورت باید سراغ تأملات اجتهادی رقت. از میان راه‌حل های اجتهادی راه حل ملاصدرا و غزالی به دلیل ابتناء بر یک جهان‏بینی عمیق دینی به نظر نسبت به راه­حل­های رقیب رحجان بیش­تری داشته باشد.