نقش عقلانیت در فرهنگ و علوم اسلامی

Abstract

برخی از صاحب‌نظران حوزه دین با هر گونه تعقل و ژرف‌نگری در دین مخالفت می‌ورزند و ممارست در معقولات و تفلسف را مردود می‌دانند. در حالی که یافتن حقیقت دین نیازمند تعمق و ژرف‌نگری است. از آنجا که در دین مبین اسلام، عقل و خردورزی بسیار ارزشمند بوده و از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است از عقل و شرع در کنار یکدیگر یاد می‌شود و فرهنگ غنی اسلامی بر دو ستون محکم عقل و نقل استوار گردیده است و عقل دارای دو کارکرد در مقام تحقیق در دین و درباره دین و نیز در امر دینداری و مقام تحقق می‌باشد. یکی از کارکردهای آن مربوط به نقش عقل در ایجاد معرفت و فهم دین است و فلسفه اسلامی که حاصل خردورزی اندیشمندان مسلمان می‌باشد همسو و با قرآن کریم و روایات معصومان علیهم‌السلام، راهبردهای برون شریعتی فراوانی را ارائه نموده است که قادر است پاره‌ای از معارف دینی را در حوزه توحید، نبوت و معاد تولید نماید. راهبرد درون شریعتی عقل نقش معنایابی و معناسنجی آن است. بدین معنا که بدون راهبرد عقل، درک نقل میسر نخواهد بود. عقل علاوه بر این دو کارکرد در اصول اعتقادی، در استنباط احکام شرعی در کنار کتاب و سنت نقش آفرینی می‌نماید.