اثر زمان نشاکاری بر جذب و کارایی مصرف تابش در ارقام برنج (Oryza sativa L.)

Abstract

شکل‌گیری عملکرد دانه به عواملی مانند میزان انرژی تابشی در دسترس و ویژگی‌های ژنتیکی گیاه مانند میزان جذب تابش، کارایی تبدیل تابش جذب­شده به زیست‌توده و سهم زیست‌توده در عملکرد دانه بستگی دارد. در راستای تغییر اقلیم، به­منظور بررسی تاثیرپذیری این ویژگی­ها از عوامل و شرایط محیطی، آزمایشی به­صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مرکز ترویج و توسعه تکنولوژی هراز در بهار سال‌های 1392 و 1393 اجرا و جهت مواجه شدن ارقام برنج با شرایط محیطی مختلف از سه زمان نشاکاری استفاده شد. فاکتورهای آزمایشی شامل شش رقم برنج (صمدی، هاشمی، طارم، شیرودی، کشوری و گوهر) و سه زمان نشاکاری (15 اردیبهشت، 30 اردیبهشت و 20 خرداد) بودند. نتایج نشان داد که ارقام برنج از نظر عملکرد دانه، زیست‌توده، شاخص سطح برگ در مرحله 50 درصد گلدهی و 20 روز پس از گلدهی، شاخص برداشت، تابش فعال فتوسنتزی (PAR) جذبی تجمعی، درصد تابش فعال فتوسنتزی جذبی و کارایی مصرف تابش، سرعت و مدت پر شدن دانه و تعداد خوشه در واحد سطح اختلاف معنی‌داری داشتند. کلیه ویژگی‌های گیاهی مورد مطالعه به غیر از کارایی مصرف تابش در زمان‌های مختلف نشاکاری دارای اختلاف معنی‌داری بودند. بیش­ترین عملکرد دانه، زیست‌توده، شاخص برداشت، PAR دریافتی تجمعی، PAR جذبی تجمعی، مدت پر شدن دانه و طول دوره رشد در زمان نشاکاری اول (به­ترتیب 7204 کیلوگرم در هکتار، 17229 کیلوگرم در هکتار، 9/41 درصد، 1050 مگاژول در مترمربع، 827 مگاژول در مترمربع، 6/20 روز و 105 روز) و کم­ترین مقدار آن­ها در زمان نشاکاری سوم حاصل شد. نتایج این تحقیق نشان داد که تغییر در زمان نشاکاری ارقام برنج باعث تغییر میانگین دما طی دوره رشد، تغییر میزان تابش دریافتی تجمعی و به تبع آن تغییر تابش جذبی تجمعی شد، اما اثر معنی‌داری بر کارایی مصرف تابش نداشت.