شواهد تاریخی تأثیرپذیری صورتگرایانة حافظ از ابن‌عربی

Abstract

<strong>حافظ از جمله شاعران صورتگرای ایرانی است که باوجود وابسته نبودن به طریقت عرفانی خاصّی، هنرمندانه از مضامین و مفاهیم عرفانی در اشعارش بهره جسته است. مکتب ابن­عربی نیز از حدود قرن هفتم، مکتب مسلّط بر عرفان ایرانی بوده و فضای فرهنگی جامعه را از عناصر و موضوعات عرفان نظری پر کرده است. در این مقاله برآنیم تا با استفاده از شواهد تاریخی اثبات کنیم که حافظ با مفاهیم مکتب ابن­عربی آشنا بوده و به­گونه</strong><strong>­</strong><strong>ای صورتگرایانه آنها را در اشعارش به­کار برده است. حلقة اتّصال حافظ با مکتب ابن­عربی را می</strong><strong>­</strong><strong>توان با غور در زندگی و آثار اشخاصی چون امین</strong><strong>­</strong><strong>الدّین بلیّانی، خواجوی کرمانی، سلمان ساوجی، اوحدی مراغه</strong><strong>­</strong><strong>ای، میرسیّدشریف جرجانی، رکن</strong><strong>­</strong><strong>الدّین شیرازی، فخرالدّین عراقی، ابن فارض و برخی دیگر از ادیبان و عارفان وحدت وجودی و حتّی تحرّکات فرهنگی سلسله</strong><strong>­</strong><strong>هایی نظیر آل جلایر به­دست آورد. روش این پژوهش به صورت کتابخانه</strong><strong>­</strong><strong>ای و بدین­گونه است که با ارائة مدارک متنی و تاریخی ابتدا تأثیرپذیری اشخاص مذکور از مکتب ابن­عربی را روشن می</strong><strong>­</strong><strong>سازیم و سپس با تبیین تاریخی ارتباط میان آنها و حافظ، فرضیة خود را اثبات می</strong><strong>­</strong><strong>کنیم.</strong>