تحلیل برنامۀ درسی کتاب مطالعات اجتماعی دورۀ ابتدایی بر اساس رویکردهای آموزش ترافیک به کودکان

Abstract

با اینکه یکی از وظایف اصلی تعلیم‌وتربیت، افزایش معلومات دانش‌آموزان در زمینۀ ترافیک و قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی است؛ اما پژوهش‌ها نشان‌دهندۀ رشد تصادفات و عدم اطلاع کافی دانش‌آموزان در این زمینه است. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر، بررسی محتوای کتب مطالعات اجتماعی مقطع ابتدایی در زمینۀ آموزش قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی و ترافیک است. لذا جامعۀ آماری این پژوهش، محتوای کتب مطالعات اجتماعی مقطع ابتدایی (پایۀ سوم، چهارم، پنجم و ششم) در سال تحصیلی 94-95 بود که نمونه‌گیری آن به‌صورت هدفمند انجام گرفت. با نظر به این امر، برای مشخص‌نمودن مؤلفه‌های آموزش قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی، از روش توصیفی و سپس از روش تحلیل محتوا، به‌منظور بررسی و تحلیل برنامۀ درسی مطالعات اجتماعی استفاده شد. ابزار جمع‌آوری اطلاعات، سیاهۀ تحلیل محتوای کتب درسی، سیاهۀ تحلیل فعالیت‌ها، کاربرگه­ها و سیاهۀ تحلیل تصاویر بود که پس از مطالعۀ مبانی نظری، طرح پیشنهادی تهیه شد و روایی آن توسط متخصصان علوم تربیتی و کارشناسان مربوطه تعیین گردید. واحد تحلیل نیز صفحات (جملات، تصاویر و فعالیت­ها) بودند. نتایج پژوهش نشان داد که از مجموع 4000 جمله، فعالیت و تصویر موجود در کتب مطالعات اجتماعی دورۀ ابتدایی، تنها 107 مورد به آموزش قوانین راهنمایی و رانندگی عابر پیاده، سرنشینان و دوچرخه­سواران اختصاص دارد. بیشترین ضریب اهمیت مربوط به مؤلفۀ دوچرخه­سواران و کمترین ضریب اهمیت به مؤلفۀ عابر پیاده اختصاص‌ یافته است. مؤلفۀ سرنشینان نیز دارای ضریب اهمیت مساوی با مؤلفۀ دوچرخه­سواران است؛ بنابراین به‌دلیل اهمیت این موضوع برای رشد اجتماعی، کاهش تصادفات و داشتن شهروندانی مطابق با هنجارها، ارزش‌ها، آداب‌ورسوم، قوانین و مقررات جامعه، لازم است در کتب آموزشی، تأکیدی یکسان و درخور توجه به آن شود و برنامه­ریزان درسی، در برنامه‌ریزی و تدوین کتب درسی، توجه بیشتری به این امر نمایند.