تأثیر تئوری‌های عقلایی، طبیعی و سیستمی سازمان بر خلاقیت

Abstract

زمینه وهدف: از جمله مهم‌ترین عوامل تسهیل و تقویت توان خلاقیت و نوآوری در سازمان، وجود ساختار مناسب و تشکیلات متناسب با اهداف مورد نظر و همسو با تئوری‌های سازمان و مدیریت می‌باشد. هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه بین تئوری‌های سازمان و خلاقیت است. ابتدا مبانی تئوریک تئوری‌های سازمان مبتنی بر سه رویکرد عقلایی، طبیعی و سیستمی بیان گردیده و سپس رابطه هر یک از تئوری‌ها با خلاقیت و بر اساس نظریه اندیشمندان مورد تحلیل قرار گرفته است. روش: پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش و ماهیت، توصیفی است که از روش تحلیل محتوا برای تحلیل اطلاعات استفاده‌شده‌ است. بر همین اساس نظریه‌های اندیشمندان و صاحب‌نظران از طریق مطالعه کتابخانه‌ای (مروری) جمع‌آوری و مورد تجزیه‌وتحلیل محتوایی قرار گرفته است. یافته‌‌ها: یافته‌های حاصل از بررسی تئوری‌های سازمانی در چارچوب اصول و فرضیات سه دسته تئوری‌های عقلایی، طبیعی و سیستمی (ساختار، استانداردسازی، ارتباطات، کنترل، تفویض اختیار، تمرکز، انعطاف‌پذیری، رسمیت، آزادی عمل، قوانین و مقررات، ارتباط با محیط و...) بیانگر تأثیر متفاوت هرکدام از آن‌ها بر خلاقیت کارکنان می‌باشد. نتیجه‌گیری: تئوری‌های مبتنی بر رویکرد عقلایی تأثیر منفی بر خلاقیت داشته و تئوری‌های مبتنی بر رویکرد طبیعی تأثیر مثبت بر خلاقیت دارد و مهم‌تر آنکه تئوری‌های مبتنی بر رویکرد سیستمی و باز، تأثیر بیشتری بر خلاقیت دارند و به‌طور اصولی انسان‌های خلاق و نوآور در این‌گونه سازمان‌ها متجلی می‌شوند. در پایان پژوهش نیز مدل مفهومی با توجه به کلید واژه‌های مهم ارائه گردیده است.