بسترها و عوامل مؤثر در شکل‌گیری گروهک تروریستی داعش

Abstract

گروهک تروریستی داعش یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر در منطقه و عراق به‎شمار می‌رود که با قدرت‎گیری از بحران سوریه، به‌عنوان اصطلاحی جدید در محافل سیاسی و مطبوعاتی رایج گردید. ظهور این گروه نشانگر آغاز مرحله‎ی جدیدی از سلفی‎گرایی رادیکال با تبعیت از اندیشه‌های ابن‎تیمیه و سیدقطب در منطقه و جهان است. ابوبکر البغدادی رهبری این گروه را بر عهده دارد و با بهره‌گیری از اندیشه‌های نوسلفی‎گرایی در تلاش برای تأسیس حکومت اسلامی ابتدا در عراق و سوریه و بعد در سایر نقاط جهان است. قدرت‌یابی این گروه در چند ماه اخیر در حدی بوده که توانسته به‌عنوان کنشگر غیردولتی فعال در صحنه‎ی عراق ظاهر گردد و روند سیاسی و امنیتی عراق را با اتخاذ رویکردی مسلحانه با مشکل مواجه سازد. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد تحلیلی– توصیفی با شیوه‎ی جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای و استفاده از متون اینترنتی در صدد پاسخگویی به این سؤال است که «چه عواملی در شکل‌گیری داعش در عراق مؤثر بوده‌اند؟» و فرضیه اصلی مقاله آن است که «داعش به‌عنوان کنشگری اثرگذار، نقش مهم و برجسته‌ای در تحولات اخیر عراق دارد. این گروه یکی از گروه‌های تکفیری در سطح منطقه است که باهدف تشکیل امارات اسلامی شروع به فعالیت نمود و عوامل داخلی و منطقه‌ای و بین‌المللی نیز از عوامل مؤثر در شکل‌گیری آن بوده‌اند.» یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که می‌توان از ایدئولوژی سلفی- جهادی، عوامل داخلی (ضعف دولت و نیروهای نظامی، تعامل با گروه‎های سیاسی، عوامل جغرافیایی، اختلافات قومی، عوامل اقتصادی- اجتماعی)، عوامل منطقه‌ای (بحران سوریه، حمایت‌های مالی و نظامی عربستان و قطر به‌منظور سرنگونی حکومت اسد و همکاری‌های ترکیه با گروهای مخالف اسد) و از نقش غرب به رهبری ایالات‌ متحده (به بهانه‎ی کمک به ثبات منطقه و عراق، مبارزه با تروریست‌ها و تلاش برای ایجاد حکومت مردمی در سوریه) به‌عنوان عوامل فرامنطقه‌ای مؤثر در شکل‌گیری گروهک تروریستی داعش نام برد.