تحلیل علیت نفوذ تجمعی در جویچه های آبیاری

Abstract

طراحی، ارزیابی، و مدیریت آبیاری جویچه‌ای در مزرعه مبتنی بر مشخصه‌های نفوذ آب در خاک است. تغییرات نفوذ آب در جویچه­های آبیاری تابع تغییرات عامل­هایی مختلف است و بدین جهت نفوذ فرایندی پیچیده خواهد بود و مدل­سازی آن به ویژه برای تمام سطح مزرعه دشوار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرهای مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای فرصت نفوذ، رطوبت اولیة خاک، عمق جریان آب در جویچه، سطح مقطع جریان، محیط خیس­شده، و کمّی­سازی میزان مشارکت این متغیرها در تغییرات نفوذ آب در جویچه در سطح مزرعه اجرا شده است. آزمایش‌های مزرعه­ای برای جمع‌آوری داده‌های مشاهداتی در مزرعه‌ای به ابعاد 130×70 متر در 58 واحد آزمایشی در تابستان 1381 و اندازه‌گیری نفوذ آب در جویچه با روش جویچه مسدود اجرا شده است. بر مبنای یافته­های این پژوهش، سهم اثر مستقیم فرصت نفوذ، سطح مقطع جریان،رطوبت اولیة خاک،محیط خیس­شده، و عمق جریان به ترتیب برابر 4/97، 0/42، 5/36، 0/15، و 0/12 درصد اثرهای کل این متغیرهاست. ترتیب اثرهای کل متغیرها بر نفوذ تجمعی در سطح مزرعه به صورت فرصت نفوذ، عمق جریان آب در جویچه، رطوبت اولیة خاک، سطح مقطع جریان، و محیط خیس­شده بود. با بررسی سهم اثرهای مستقیم و غیرمستقیم متغیرها بر نفوذ تجمعی، فرصت نفوذ، رطوبت اولیه خاک، و سطح مقطع جریان به عنوان مولفه­های اصلی نفوذ تجمعی از جویچه آبیاری تشخیص داده شدند. بر این مبنا، با استفاده از روش­های آماری یک مدل غیرخطی برای توصیف نفوذ تجمعی از سطح مزرعه با داده­های اندازه­گیری­شده به دست آمد. این مدل حدود 89 درصد از تغییرات نفوذ تجمعی از سطح مزرعه را توجیه می­کند.