کارکرد مکان داستان در ارائة عناصر پایداری (بررسی موردی رمان «ذاکرة الجسد» اثر احلام مستغانمی)

Abstract

مکان یکی از عناصر تشکیل‌دهندة داستان است که در داستان‌های ادب پایداری، نقش مهمی پیدا کرده‌است؛ چراکه یکی از گسترده‌ترین جلوه‌های ادبیات پایداری سخن از ستم‌هایی است که در برهه‌ای از تاریخ بر سرزمینی رفته‌است. شناخت جلوه‌های پایداری و چگونگی کارکرد عنصر مکان در ارائة آنها و همچنین ارتباط و ‌اثرگذاری آنها بر یکدیگر در تحلیل داستان‌های پایداری اهمیت زیادی دارد. نویسندگان رمان‌های پایداری به عنصر مکان توجه ویژه‌ای داشته‌اند و مکان در‌ آثار آنان نقشی برجسته و اثرگذار در حوادث و شخصیت‌ها یافته‌است. رمان <strong>ذاکرة الجسد</strong> اثر <em>احلام مستغانمی</em>، نویسنده الجزایری (متولد 1953) نیز از انواع مکان بهره برده‌است. این پژوهش می‌کوشد با روش توصیفی ـ تحلیلی چگونگی کارکرد انواع مکان (باز، بسته، انتقالی و دوگانه) را در ظهور مضامین پایداری ملت الجزایر در این رمان بررسی کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در میان مکان‌های بسته، مکان بسته اجباری (زندان کدیا) و در میان مکان‌های باز، قسنطینه با اماکن مختلف، نقش مهمی در تبیین مضامین پایداری ایفا نموده‌است. مهم‌ترین کارکرد مکان در داستان <strong>ذاکرة</strong><strong>الجسد</strong> ارائة جلوه‌های پایداری است که عبارتند از: وطن‌دوستی، حفظ یاد و خاطرة شهدا و رهبران انقلاب الجزایر و شکنجه‌های واردشده بر آنان.