ضرورت وزن شعری و تأثیر آن بر مذکر و مؤنث در مرکب اسنادی

Abstract

زبان شعر در وزن و قافیه با زبان نثراختلاف دارد و این امر موجب به‌کارگیری دستور زبان متفاوت شعر با نثر می‌شود که دستورشناسان از آن باعنوان «ضرورت شعری» یاد می‌کنند. گاهی ممکن است شاعر، ضرورت شعری را با به‌کارگیری جوازات و وجوبات قواعد نحوی، در عدول از مطابقت مسند و مسندالیه، توجیه کند. مذکر و مؤنث ازجمله مقولات دستوری مهمی است که در زبان عربی کاربرد زیادی دارد؛ از این‌رو بحث مقاله‌ی حاضر، بررسی «ضرورت شعری» در رابطه‌ی مذکر آمدن مؤنث و مؤنث آمدن مذکر در مرکب اسنادی است. این مقاله با بررسی مسئله‌ی «ضرورت شعری» و اثر آن در رابطه‌ی بین شاعر و فکر نحوی وی می‌پردازد؛ زیرا شاعر در بسیاری از موارد، صرف و نحو را فدای موسیقی می‌کند تا گوش‌نوازی ولطافت زیبای شعر را نگه‌دارد. هدف این مقاله، بیان نقش ضرورت شعری در روابط استثنایی عدول مسند و مسند‌الیه از لحاظ مطابقت و عدم مطابقت در مذکر و مؤنث آمدن لفظ است؛ وپرسش اصلی این است که تنگنای ضرورت شعری در بحث عدول از مطابقت مسند و مسندالیه چگونه توجیه شده است؟ نتیجه این‌که، نحویان عموماً هنگامی‌که‌شاعر درتنگنای‌ضرورت شعری قرار می‌گیرد، ازحمل برمعنا استفاده می‌کنند!