نقش انشا در زبان عرفانی (بررسی و تحلیل نقش انشا در آثار فارسی عین‌القضات همدانی)

Abstract

عارفان در بیان اندیشه‌ها، انتقال معانی و احوال خود از زبانی استفاده می‌کنند که آن را زبان عرفانی می‌نامند. زبان عرفانی از دیدگاه‌های مختلف قابل بررسی است و عناصر متعدّدی در شکل‌گیری آن نقش دارد. بلاغت از جمله عناصر موثر بر زبان عرفانی فارسی است. علم معانی با سنجش کلام، میزان اثر‌گذاری آن را بر مخاطبان تعیین می‌کند. موضوع علم معانی بررسی انواع جمله‌ از جهت معانی ثانوی آن‌ است و به مثابه‌ی ابزاری است که بلاغت و رسایی کلام را می‌سنجد؛ بنابراین به کمک قواعد و اصول این علم می‌توان میزان اثر‌گذاری انشا را در انتقال معانی بررسی کرد. این مقاله بر آن است که نقش انشا را در تعلیم اندیشه‌های عرفانی و بیان تجربیات عرفانی، بررسی و تحلیل کند. به این سبب که در آثار فارسی عین‌القضات، جمله‌های انشایی و معانی ثانوی نقش مهمّی دارد، آثار این عارف بزرگ برای تحقیق در این باب برگزیده شد.